Siết trách nhiệm bảo đảm nguồn cung xăng dầu

Bộ Công Thương đang hoàn thiện dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực dầu khí, kinh doanh xăng dầu và khí, thay thế Nghị định 99/2020/NĐ-CP. Một trong những nội dung đáng chú ý là bổ sung chế tài đối với các hành vi có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc bảo đảm nguồn cung xăng dầu.

Theo dự thảo, thương nhân đầu mối không thực hiện đủ tổng nguồn xăng dầu tối thiểu được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao hằng năm có thể bị phạt từ 140 - 160 triệu đồng. Mức phạt tương tự được đề xuất đối với trường hợp nhập khẩu hoặc mua xăng dầu trong nước không đúng tiến độ khi cơ quan quản lý đã quy định cụ thể tiến độ nhập, mua hàng.

Trách nhiệm duy trì dự trữ cũng được đặt ra với mức chế tài đáng kể. Thương nhân đầu mối không duy trì mức dự trữ lưu thông xăng dầu hoặc duy trì thấp hơn mức tối thiểu theo quy định có thể bị phạt từ 120 - 140 triệu đồng, trừ trường hợp được sử dụng lượng dự trữ này để bảo đảm nguồn cung trong hệ thống phân phối theo quy định. Những đề xuất này cho thấy trách nhiệm bảo đảm nguồn cung được đặt rõ hơn đối với thương nhân đầu mối, từ thực hiện tổng nguồn đến duy trì dự trữ lưu thông.

Không dừng ở khâu đầu mối, dự thảo còn đề xuất chế tài đối với hoạt động bán lẻ. Cửa hàng xăng dầu giảm thời gian bán so với thời gian đã thông báo mà không có lý do chính đáng hoặc không thông báo với cơ quan quản lý có thể bị phạt từ 10 - 20 triệu đồng. Việc ngừng bán khi chưa được chấp thuận cũng có thể chịu mức phạt tương tự, trừ những trường hợp được loại trừ theo quy định.

Đáng chú ý, hành vi giảm lượng hàng bán ra so với trước đó mà không có lý do chính đáng hoặc không thông báo cơ quan quản lý cũng được đề xuất mức phạt từ 10 - 20 triệu đồng.

Từ tổng nguồn, dự trữ đến hoạt động bán lẻ, dự thảo đang siết trách nhiệm ở nhiều mắt xích. Nhưng khi xảy ra thiếu hàng, việc xác định đúng nguyên nhân và chủ thể chịu trách nhiệm cũng là vấn đề cần được đặt ra.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp – Giám đốc Công ty Luật HPVN cho rằng, việc bổ sung chế tài đối với những nghĩa vụ trực tiếp liên quan đến nguồn cung là cần thiết, bởi xăng dầu là mặt hàng thiết yếu và sự gián đoạn ở một khâu có thể tác động đến cả hệ thống phân phối.

Theo Luật sư Hiệp, khi thương nhân đầu mối đã được giao tổng nguồn tối thiểu, doanh nghiệp phải chủ động xây dựng kế hoạch nhập khẩu, mua hàng trong nước và duy trì nguồn hàng để thực hiện nghĩa vụ được giao. Chế tài vì vậy cần đủ sức buộc doanh nghiệp tính toán nguồn cung từ trước, thay vì chỉ xử lý khi thị trường đã xuất hiện tình trạng thiếu hàng.

“Trường hợp doanh nghiệp được giao tổng nguồn nhưng không thực hiện đầy đủ mà không có lý do chính đáng thì cần có chế tài tương xứng. Bởi nếu khâu đầu mối không bảo đảm nguồn, ảnh hưởng có thể tiếp tục truyền xuống hệ thống phân phối và bán lẻ”, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp phân tích.

Tuy nhiên, theo Luật sư Hiệp, tăng mức phạt mới chỉ giải quyết một phần vấn đề. Khi áp dụng chế tài, điều quan trọng là phải xác định vì sao doanh nghiệp không hoàn thành tổng nguồn hoặc không duy trì đủ lượng dự trữ.

Hoạt động kinh doanh xăng dầu chịu tác động của nhiều yếu tố, từ nguồn nhập khẩu, hoạt động của các nhà máy lọc dầu, vận chuyển đến những biến động bất thường của thị trường. Do đó, cùng là việc không đạt tổng nguồn nhưng nguyên nhân và trách nhiệm của doanh nghiệp trong từng trường hợp có thể khác nhau.

“Cần phân biệt trường hợp doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ trách nhiệm với trường hợp đã chủ động thực hiện các biện pháp cần thiết nhưng nguồn cung bị ảnh hưởng bởi nguyên nhân khách quan. Chế tài càng cao thì căn cứ xác định hành vi vi phạm và các trường hợp được loại trừ càng phải rõ”, Luật sư Hiệp cho rằng.

Việc xác định đúng nguyên nhân càng quan trọng khi chế tài được áp dụng tới cửa hàng bán lẻ. Theo Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp, một cửa hàng giảm lượng bán hoặc phải tạm ngừng bán có thể do chủ động hạn chế bán hàng, nhưng cũng có thể do không nhận đủ hàng từ thương nhân cung cấp phía trên.

“Cửa hàng bán lẻ phải thực hiện trách nhiệm duy trì bán hàng theo quy định. Nhưng khi xảy ra tình trạng giảm bán hoặc hết hàng, cần xác định cửa hàng có được cung ứng đầy đủ hay không. Nếu nguyên nhân xuất phát từ khâu đầu mối hoặc phân phối thì trách nhiệm cũng phải được xem xét tại chính khâu đó”, Luật sư Hiệp phân tích.

Theo Luật sư Hiệp, đây cũng là lý do việc tăng chế tài cần đi cùng khả năng giám sát dòng hàng trong toàn hệ thống. Dữ liệu về nguồn nhập, dự trữ, lượng hàng phân phối và lượng bán ra sẽ là cơ sở để xác định một điểm bán thực sự thiếu hàng hay chủ động hạn chế bán, đồng thời làm rõ nguyên nhân nếu nguồn cung bị gián đoạn từ phía trên.

“Chế tài cuối cùng phải hướng tới việc bảo đảm xăng dầu được cung ứng liên tục cho thị trường, chứ không đơn thuần là tăng mức phạt. Muốn vậy, trách nhiệm phải được xác định rõ ở từng khâu và việc xử lý phải dựa trên nguyên nhân thực tế dẫn đến gián đoạn nguồn cung”, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp chia sẻ.