Từ một giống cà phê từng bị xem nhẹ, anh Nguyễn Văn Quê (sinh năm 1985) ở Hướng Phùng - Quảng Trị lựa chọn phát triển Liberica theo hướng đặc sản, kiên trì tìm lời giải cho bài toán chất lượng và thị trường.
Chứng kiến những khó khăn của người trồng cà phê khi giá nông sản xuống thấp, anh Nguyễn Văn Quê quyết định tìm hướng đi mới cho cây cà phê của gia đình và quê hương tại Hướng Phùng, Quảng Trị. Thay vì tiếp tục cạnh tranh bằng sản lượng và giá bán, anh lựa chọn phát triển cà phê đặc sản, khai thác lợi thế của giống Liberica bản địa và từng bước tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao về chất lượng.
Nhưng khởi nghiệp ra sao khi trong túi chỉ còn vỏn vẹn 150.000 đồng? Từ hai bàn tay trắng, anh đã xây dựng farm cà phê đặc sản rộng 1,5 ha, đồng thời quản lý vùng nguyên liệu liên kết 3,5 ha với 100 hộ nông dân. Hành trình ấy được ghi dấu bằng những thành tích ấn tượng: Giải Nhì Đông Nam Á năm 2024 ở hạng mục cà phê nhân xanh Liberica, lọt Top 4 Đông Nam Á năm 2025 và Top 3 nhà sản xuất cà phê Liberica Việt Nam cùng năm.
Một tín hiệu đáng chú ý cho hành trình nâng tầm cà phê Quê Liberica tại Quảng Trị là sản phẩm “Việt Nam Huong Phung Excelsa” được đánh giá 92 điểm, với mức giá tham chiếu 28 USD cho 12 ounce, theo thông tin trong bảng đánh giá của công ty Mỹ Excelsa Coffee Company vào tháng 9/2026
- Điều gì thôi thúc anh lựa chọn con đường khởi nghiệp với cà phê đặc sản, thay vì tiếp tục sản xuất và bán cà phê theo cách truyền thống?
Dù được gia đình tạo điều kiện đi học rồi có công việc ổn định, nhưng khi chứng kiến giá cà phê xuống quá thấp và những vất vả của bản thân cùng bà con quê hương, tôi nhận ra rằng nếu cứ tiếp tục làm theo cách cũ thì người nông dân rất khó cải thiện cuộc sống.
Từ đó, tôi càng quyết tâm xây dựng thương hiệu cà phê của gia đình, đồng thời nâng tầm giá trị cây cà phê quê hương. Trong suốt hành trình khởi nghiệp, tôi luôn trăn trở với câu hỏi: Làm thế nào để người nông dân có thể sống tốt bằng nghề trồng cà phê? Câu hỏi ấy thôi thúc tôi tìm hướng đi mới, bởi muốn nâng cao thu nhập, người nông dân không thể chỉ chạy theo sản lượng mà cần gia tăng giá trị cho từng hạt cà phê.
Trong quá trình tìm hiểu về giống, kỹ thuật chăm sóc, thu hái và chế biến, tôi dần nhận ra tiềm năng riêng của Liberica. Dù sở hữu hương vị khác biệt, giống cà phê này vẫn chưa được thị trường đánh giá đúng giá trị. Trước đây, Liberica, hay còn gọi là cà phê mít, thường chỉ được xem là cây trồng phụ, thậm chí được trồng dọc hàng rào, chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng.
- Khi lựa chọn một sản phẩm còn khá xa lạ với nhiều người tiêu dùng, anh đã xác định lợi thế cạnh tranh của Liberica như thế nào?
Điểm đáng chú ý của Liberica là đặc trưng hương vị và khả năng thích ứng với điều kiện khí hậu tại địa phương. Đây có thể là nền tảng để tạo nên bản sắc riêng cho cà phê Quảng Trị.
Tuy nhiên, nguyên liệu có tiềm năng chưa đồng nghĩa với việc đã có sản phẩm tốt. Muốn tạo ra cà phê đặc sản, người làm phải hiểu đặc tính từng giống, kiểm soát khâu thu hái, sơ chế và chế biến để phát huy được hương vị tự nhiên.
Liberica còn mở ra cơ hội thay đổi cách làm nông nghiệp. Nếu được tổ chức sản xuất phù hợp, gắn với quy trình canh tác có trách nhiệm, giống cà phê này có thể góp phần đa dạng hóa sản phẩm, giảm phụ thuộc vào một dòng cà phê duy nhất và tạo thêm cơ hội nâng cao thu nhập cho bà con, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số.
- Những khó khăn lớn nhất trong giai đoạn đầu phát triển cà phê đặc sản là gì?
Những năm đầu, thị trường quen với nhiều loại cà phê giá rẻ, có hương vị đậm và phù hợp với khẩu vị phổ biến. Trong khi đó, cà phê đặc sản có hương thơm, vị chua thanh và hậu vị ngọt sạch lại chưa được nhiều người hiểu đúng. Không ít khách hàng nhận xét sản phẩm chua, nhạt.
Giá thành sản phẩm cao hơn trong khi khách hàng chưa hiểu vì sao phải trả mức giá đó. Việc lựa chọn phân khúc cao cấp khiến tệp khách hàng ban đầu càng hẹp.
Về kỹ thuật, thách thức là tìm phương pháp lên men phù hợp với từng giống cà phê, đặc biệt là Arabica và Liberica tại Quảng Trị. Không thể áp dụng máy móc một công thức cho mọi loại hạt, bởi đặc tính nguyên liệu và điều kiện thời tiết đều ảnh hưởng đến quá trình chế biến.
Quá trình tự tìm tòi, học hỏi và thử nghiệm đòi hỏi nhiều thời gian, công sức. Không phải mẻ cà phê nào cũng cho kết quả như mong muốn, nên phải liên tục điều chỉnh để tìm ra phương pháp phù hợp.
- Từ những thử nghiệm đó, anh rút ra kinh nghiệm gì trong việc phát triển một sản phẩm nông nghiệp có giá trị cao?
Trước hết, phải hiểu thật rõ nguyên liệu của mình. Muốn làm sản phẩm đặc sản thì không thể chỉ dựa vào lời giới thiệu hay câu chuyện thương hiệu. Chất lượng phải được tạo ra từ vườn, qua thu hái, sơ chế, bảo quản và chế biến.
Thứ hai là phải chấp nhận học hỏi liên tục. Có những kỹ thuật cần tìm người có kinh nghiệm để học, có những vấn đề phải tự thử nghiệm trong điều kiện thực tế của địa phương.
Thứ ba là giữ được sự ổn định. Một sản phẩm có thể gây ấn tượng trong lần đầu tiên, nhưng để khách hàng quay lại, chất lượng giữa các mẻ hàng phải đồng đều. Nếu hôm nay ngon, ngày mai không bảo đảm như vậy thì rất khó xây dựng niềm tin lâu dài.
- Khi sản phẩm chưa được thị trường hiểu đúng, anh đã làm thế nào để tiếp cận khách hàng?
Nếu chỉ đưa cà phê ra bán thì rất khó thuyết phục những người chưa quen với hương vị đặc sản. Vì vậy, một hướng tiếp cận được lựa chọn là tổ chức các “Tour trải nghiệm một ngày làm nông dân”, đưa khách đến vườn cà phê để tìm hiểu cách chăm sóc, thu hái và chế biến.
Khi trực tiếp quan sát quy trình, hiểu thêm về giống cà phê và công sức của người làm ra sản phẩm, khách hàng có cơ sở để đánh giá chất lượng tốt hơn. Đây cũng là cách tìm kiếm những khách hàng tiềm năng, đặc biệt là những người quan tâm đến cà phê đặc sản và sẵn sàng khám phá hương vị mới.
Với một sản phẩm còn mới trên thị trường, trải nghiệm thực tế có thể rút ngắn khoảng cách giữa người sản xuất và người tiêu dùng. Khách hàng không chỉ mua một gói cà phê, mà còn hiểu câu chuyện về vùng nguyên liệu, con người và cách sản phẩm được tạo ra.
- Theo anh, đâu là yếu tố quyết định để một startup nông nghiệp chinh phục được thị trường khó tính?
Câu chuyện địa phương có thể giúp khách hàng chú ý đến sản phẩm, nhưng để đi đường dài thì phải chứng minh được chất lượng. Người mua cần biết họ đang mua sản phẩm gì, nguồn gốc ở đâu, hương vị có đặc điểm gì và chất lượng có được duy trì qua từng lô hàng hay không.
Startup không nên chỉ tập trung vào việc bán được sản phẩm đầu tiên. Quan trọng hơn là xây dựng mối quan hệ với khách hàng, lắng nghe phản hồi và liên tục cải thiện sản phẩm.
Với cà phê đặc sản, việc tiếp cận những khách hàng có kiến thức và yêu cầu cao về chất lượng cũng rất quan trọng. Phản hồi từ nhóm khách hàng này giúp người sản xuất hiểu rõ hơn về tiêu chuẩn thị trường, từ đó điều chỉnh quy trình và phát triển sản phẩm phù hợp.
- Việc sản phẩm Liberica được khách hàng tại các thị trường như Nhật Bản, châu Âu, Mỹ và Hàn Quốc quan tâm mang lại cho anh những bài học gì?
Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy sản phẩm từ quê hương có cơ hội tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao. Tuy nhiên, tiếp cận được khách hàng mới chỉ là bước đầu. Muốn duy trì thị trường, người sản xuất phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng, tính ổn định và khả năng cung ứng. Điều này không thể chỉ dựa vào nỗ lực của một cá nhân mà cần sự phối hợp của cả vùng nguyên liệu.
Chất lượng cà phê không chỉ do người chế biến quyết định. Nếu khâu chăm sóc, thu hái hoặc bảo quản không tốt thì rất khó tạo ra sản phẩm cao cấp. Bởi vậy, xây dựng thương hiệu phải đi cùng xây dựng năng lực sản xuất và liên kết với người trồng. Khi nhiều hộ cùng nâng cao chất lượng, cơ hội phát triển thị trường sẽ lớn hơn so với việc mỗi người làm theo một cách riêng.
- Trong thời gian tới, anh định hướng phát triển Quê Liberica Farm như thế nào?
Trước mắt, định hướng là tiếp tục nghiên cứu, tìm kiếm những dòng Liberica có đặc điểm hương vị tốt hơn, đồng thời thử nghiệm thêm các phương pháp lên men để nâng cao chất lượng cà phê quê hương.
Mục tiêu lâu dài là xây dựng chuỗi cà phê hữu cơ từ vườn đến tách, trong đó mỗi công đoạn đều được quan tâm và kiểm soát. Khách hàng không chỉ thưởng thức một sản phẩm ngon mà còn hiểu được giá trị của vùng đất và công sức người nông dân.
Bên cạnh đó, việc chia sẻ kinh nghiệm với bà con, cùng nâng cao kỹ thuật sản xuất và chất lượng nguyên liệu cũng rất cần thiết. Nếu chỉ một người làm tốt thì quy mô sẽ hạn chế. Khi cả vùng cùng tạo ra sản phẩm chất lượng, cơ hội phát triển thương hiệu cà phê quê hương sẽ bền vững hơn.
- Nếu gửi một lời khuyên đến những người trẻ đang muốn khởi nghiệp từ nông sản địa phương, anh sẽ chia sẻ điều gì?
Trước khi khởi nghiệp, mỗi người cần nhìn thật kỹ vào sản phẩm mình đang có, những khó khăn của người sản xuất và nhu cầu thực sự của thị trường. Không nên chỉ nghĩ rằng quê mình có nông sản thì làm ra sẽ bán được. Phải tìm ra điểm khác biệt, đầu tư vào chất lượng, học cách hiểu khách hàng và kiên trì hoàn thiện sản phẩm.
Khởi nghiệp nông nghiệp thường cần thời gian dài, trong khi thị trường không phải lúc nào cũng đón nhận ngay. Vì vậy, người làm phải chuẩn bị tâm thế học hỏi, thử nghiệm và điều chỉnh liên tục.
Với hành trình phát triển Liberica, điều quan trọng nhất vẫn là tìm lời giải cho bài toán sinh kế của người trồng cà phê. Nếu tạo được giá trị bằng chất lượng sản phẩm, thị trường và sự liên kết, nông sản địa phương hoàn toàn có thể mang lại thu nhập tốt hơn và trở thành nền tảng cho phát triển bền vững.
- Trân trọng cảm ơn anh!
