Thấy gì từ vụ “chạy” giấy phép 686 cơ sở y, dược tư nhân?

Từ 15-20 triệu đồng để được cấp giấy chứng nhận thực hành tốt nhà thuốc (GPP), 30-50 triệu đồng đối với giấy chứng nhận thực hành tốt phân phối thuốc (GDP), đến 60-70 triệu đồng, thậm chí cao hơn, đối với giấy phép hoạt động khám, chữa bệnh. Theo cáo trạng được công bố tại phiên tòa sơ thẩm do TAND TP Hà Nội đang xét xử, đây là mức chi phổ biến mà nhiều cơ sở y, dược tư nhân bị cáo buộc đã bỏ ra để được cấp phép hoặc được “tạo điều kiện” trong quá trình thẩm định.

Những nội dung trên nằm trong vụ án đưa hối lộ, nhận hối lộ và môi giới hối lộ xảy ra tại Phòng Quản lý hành nghề y, dược tư nhân thuộc Sở Y tế Hà Nội, đang được TAND TP Hà Nội xét xử sơ thẩm đối với 16 bị cáo.

Theo cáo trạng, quy trình cấp giấy phép hoạt động khám, chữa bệnh và giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược vốn được thiết kế với nhiều bước kiểm soát, từ tiếp nhận hồ sơ, thẩm định, kiểm tra thực tế đến trình lãnh đạo phê duyệt. Tuy nhiên, theo cáo buộc của cơ quan tố tụng, quy trình này đã bị lợi dụng để hình thành một “bảng giá ngầm” cho từng loại giấy phép.

Sau khi nhận tiền, các môi giới bị cáo buộc đã liên hệ với những người tham gia thẩm định để tạo điều kiện cho các cơ sở. Việc hỗ trợ không chỉ dừng ở hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ mà còn bao gồm báo trước lịch kiểm tra, ghi giảm số lỗi hoặc bỏ qua một số tồn tại được phát hiện trong quá trình kiểm tra thực tế.

Phân tích về vụ án này, nhiều chuyên gia pháp lý cho rằng, vụ án không chỉ phản ánh hành vi đưa, nhận và môi giới hối lộ mà còn đặt ra câu hỏi về cơ chế tiền kiểm, vốn được thiết kế để sàng lọc điều kiện hành nghề ngay từ đầu.

Về bản chất, giấy phép hoạt động trong lĩnh vực y tế không đơn thuần là một thủ tục hành chính. Đây là công cụ để cơ quan quản lý nhà nước đánh giá năng lực chuyên môn, cơ sở vật chất, trang thiết bị và các điều kiện hành nghề trước khi cho phép một cơ sở đi vào hoạt động. Khi quy trình thẩm định không còn phản ánh đúng thực trạng, ý nghĩa của cơ chế tiền kiểm cũng bị ảnh hưởng.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Nguyễn Thanh Phong – Trưởng chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội cho rằng, điều đáng quan tâm từ vụ án không chỉ là hành vi của các bị cáo đang được Tòa án xem xét, mà còn là yêu cầu nhìn lại cơ chế kiểm soát ngay từ khâu cấp phép.

Theo Luật sư Phong, tiền kiểm trong lĩnh vực y tế là “hàng rào” đầu tiên nhằm bảo đảm chỉ những cơ sở đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định mới được phép hoạt động. Nếu khâu này không được thực hiện khách quan, minh bạch thì giấy phép sẽ không còn phản ánh đúng năng lực và điều kiện thực tế của cơ sở.

“Giấy phép hoạt động không chỉ là một thủ tục hành chính mà còn là công cụ để Nhà nước bảo đảm chất lượng dịch vụ y tế và bảo vệ quyền lợi của người bệnh. Vì vậy, cùng với việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, điều quan trọng là phải bảo đảm quy trình thẩm định được thực hiện đúng bản chất, khách quan và minh bạch”, Luật sư Nguyễn Thanh Phong phân tích.

Theo Luật sư Phong, từ vụ án này cần rà soát toàn bộ quy trình cấp phép, từ tiếp nhận hồ sơ, tổ chức thẩm định đến trách nhiệm của từng cá nhân tham gia giải quyết hồ sơ. Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh số hóa quy trình cấp phép, công khai tiến độ xử lý hồ sơ, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin nhằm giảm sự can thiệp chủ quan của con người.

Bên cạnh đó, tiền kiểm và hậu kiểm cần được thực hiện đồng bộ. Nếu tiền kiểm giúp sàng lọc điều kiện ban đầu thì hậu kiểm có vai trò giám sát việc duy trì các điều kiện đó trong suốt quá trình hoạt động. Chỉ khi hai khâu này được vận hành hiệu quả, công tác quản lý nhà nước mới phát huy đúng mục tiêu đặt ra.

“Vụ án là lời cảnh báo về nguy cơ phát sinh tiêu cực trong quá trình cấp phép. Muốn hạn chế tình trạng “chạy” giấy phép thì không chỉ cần xử lý nghiêm các hành vi vi phạm mà còn phải khắc phục những lỗ hổng trong cơ chế thực thi, để tiền kiểm thực sự trở thành “hàng rào” bảo vệ người bệnh ngay từ đầu”, Luật sư Nguyễn Thanh Phong nhấn mạnh.