Giá diesel tại Mỹ lên mức kỷ lục trong bối cảnh nguồn cung nhiên liệu toàn cầu chịu nhiều sức ép.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cho biết ông ủng hộ việc xem xét hạn chế xuất khẩu dầu diesel. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent xác nhận chính quyền liên bang Mỹ đang đánh giá liệu biện pháp này có khả thi với công suất lọc dầu hiện nay và liệu hạn chế toàn bộ hay một phần xuất khẩu dầu diesel có đem lại hiệu quả hay không.
Tuy nhiên, ngay trong nội bộ chính quyền Mỹ cũng xuất hiện những quan điểm khác nhau về hiệu quả của phương án này. Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright cho rằng một lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel sẽ không giải quyết được vấn đề và thậm chí có thể gây sức ép tăng giá xăng và nhiên liệu máy bay.
Đáng chú ý hơn, hơn 30 tổ chức, trong đó có Phòng Thương mại Mỹ, Business Roundtable, Hiệp hội các nhà sản xuất quốc gia và Viện Dầu khí Mỹ, đã cùng gửi thư tới Tổng thống Trump đề nghị không cấm hoặc hạn chế xuất khẩu dầu diesel và các sản phẩm nhiên liệu.
Giá dầu diesel tại Mỹ đang trở thành vấn đề kinh tế đáng chú ý khi mức bình quân toàn quốc lên khoảng 6,51 USD/gallon, cao hơn gần 2,82 USD, tương đương khoảng 76%, so với một năm trước. Dữ liệu AAA ngày 24/9 cho thấy giá dầu diesel bình quân là 6,5141 USD/gallon, trong khi mức cao kỷ lục được ghi nhận ngày 22/9 ở 6,5276 USD/gallon.
Diễn biến này đang gây sức ép lên nông dân, doanh nghiệp vận tải và các ngành sử dụng nhiều nhiên liệu. Trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ đến gần, giá nhiên liệu trở thành một vấn đề kinh tế - chính trị nhạy cảm.
Việc hạn chế xuất khẩu dầu diesel sẽ góp phần làm tăng nguồn cung cho thị trường Mỹ , qua đó tạo sức ép giảm giá. Nhưng thị trường lọc dầu không vận hành đơn giản như vậy.
Một nhà máy lọc dầu thường sản xuất đồng thời nhiều sản phẩm như diesel, xăng và nhiên liệu máy bay. Nếu không thể bán dầu diesel ra thị trường quốc tế, lượng sản phẩm tồn kho có thể tăng nhanh. Khi sức chứa bị giới hạn, nhà máy lọc dầu có thể phải giảm công suất thay vì tiếp tục sản xuất dầu diesel.
Đây chính là điểm mà các hiệp hội doanh nghiệp Mỹ cảnh báo. Theo lập luận của nhóm này, hạn chế xuất khẩu dầu diesel sẽ làm giảm động lực duy trì công suất lọc dầu cao, từ đó khiến tổng nguồn cung nhiên liệu giảm và chi phí tăng.
Bộ trưởng Chris Wright cũng đưa ra lập luận tương tự: nếu không thể xuất khẩu lượng diesel dư thừa, các nhà máy có thể phải giảm sản lượng lọc dầu, tác động tới nguồn cung xăng và nhiên liệu máy bay.
Một phân tích của S&P Global cho thấy xuất khẩu dầu diesel của Mỹ trong năm 2026 đã tăng lên khoảng 1,5 triệu thùng/ngày, cao hơn 275.000 thùng/ngày so với cùng kỳ năm trước, một phần để bù đắp nguồn cung bị mất từ Nga và Trung Đông. Nếu cấm xuất khẩu dầu diesel hoàn toàn trong quý IV/2026, các nhà máy lọc dầu Mỹ có thể phải cắt giảm đáng kể lượng dầu thô đưa vào chế biến.
Thị trường dầu diesel toàn cầu vốn đã chịu sức ép từ nhiều phía. Nga - một trong những nước xuất khẩu dầu diesel lớn nhất thế giới - đã nhiều lần hạn chế xuất khẩu để ổn định thị trường nội địa. Quốc gia này tiếp tục kéo dài lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel đến hết tháng 9/2026.
Trong khi đó, bất ổn tại Trung Đông tiếp tục làm gia tăng rủi ro đối với chuỗi cung ứng năng lượng. Một phần công suất lọc dầu toàn cầu đang bị gián đoạn, khiến giá các sản phẩm lọc dầu tăng nhanh hơn giá dầu thô trong một số thời điểm.
Hiện nay, phương án hạn chế xuất khẩu dầu diesel của Mỹ vẫn đang được xem xét, chưa phải một chính sách đã được áp dụng. Tuy vậy, đối với Việt Nam, tác động trực tiếp từ một lệnh hạn chế xuất khẩu dầu diesel của Mỹ có thể không lớn bằng tác động gián tiếp thông qua giá năng lượng toàn cầu.
Diesel là đầu vào quan trọng của vận tải đường bộ, logistics, khai thác thủy sản, xây dựng, nông nghiệp và nhiều hoạt động sản xuất. Khi giá nhiên liệu tăng, chi phí vận chuyển hàng hóa tăng theo, sau đó có thể lan sang giá nguyên vật liệu và thành phẩm.
Với doanh nghiệp xuất khẩu, tác động còn có thể xuất hiện ở chi phí logistics. Một container hàng hóa không chỉ chịu chi phí vận tải biển mà còn trải qua nhiều khâu vận tải đường bộ, cảng, kho bãi và phân phối. Giá nhiên liệu tăng tại các thị trường lớn có thể làm mặt bằng chi phí logistics quốc tế biến động.
Theo các chuyên gia, trước mắt, doanh nghiệp sử dụng nhiều nhiên liệu cần thận trọng với các hợp đồng có chi phí vận tải cố định trong khi giá nhiên liệu biến động mạnh. Với doanh nghiệp xuất khẩu, việc theo dõi sát phụ phí nhiên liệu, chi phí vận tải và điều khoản điều chỉnh giá sẽ ngày càng quan trọng.
