Với mục tiêu tăng trưởng đầy thách thức, chuyên gia nhận định Việt Nam có khả năng bứt phá trong kỷ nguyên số với những yêu cầu đột phá từ tư duy quản lý, cải cách thể chế, đột phá hạ tầng.
Với mục tiêu GDP tăng từ 10% trở lên trong năm 2026, Quốc hội đặt kỳ vọng tạo bước khởi đầu mạnh mẽ cho giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội 2026–2030. Các chuyên gia cho rằng, cùng với việc duy trì đà tăng trưởng, trọng tâm thời gian tới sẽ là hoàn thiện thể chế, thúc đẩy đầu tư và hình thành các động lực mới nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng.
Nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 đã được Quốc hội thông qua, xác định 2026 là năm có ý nghĩa quan trọng; là năm đầu triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030, đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình phát triển giàu mạnh, thịnh vượng.
Theo đó, tốc độ tăng tổng sản phẩm trong nước (GDP) năm 2026 phấn đấu từ 10% trở lên ; GDP bình quân đầu người đạt 5.400 - 5.500 USD. Đặc biệt, mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2026 từ 10% trở lên, mở ra kỳ vọng về một giai đoạn phát triển bứt phá của nền kinh tế.
GS TS Hoàng Văn Cường, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng mục tiêu tăng trưởng năm 2026 10% là rất thách thức. Lý do là nền tảng năm 2025 chỉ đạt hơn 8%, trong khi các động lực truyền thống hiện đã được khai thác tối đa, gần chạm ngưỡng.
“Nói đơn giản, tăng trưởng năm qua chủ yếu nhờ xuất khẩu nhưng hiện không còn nhiều dư địa, đầu tư cũng đã đạt đến giới hạn. Một dư địa nhỏ còn lại trong động lực truyền thống chính là tiêu dùng cũng thông qua việc đẩy mạnh du lịch. Chính vì vậy, năm 2026 muốn vượt qua thách thức phải làm mới động lực tăng trưởng cũ bằng cách khơi thông các nguồn lực, gỡ vướng pháp lý cho các dự án tồn đọng”, ông Cường phân tích.
Đồng thời, cho rằng, phải kết hợp giữa đầu tư công và đầu tư tư nhân để huy động nhiều hơn các nguồn lực xã hội. Còn trong tiêu dùng cần phát triển du lịch để vừa khai thác thế mạnh vừa tạo ra thị trường tiêu dùng. Riêng về xuất khẩu, cần tái cấu trúc để tăng giá trị nội địa.
Vị chuyên gia đặc biệt lưu ý phải ưu tiên, chú trọng tới các động lực mới để chuyển đổi sang nền kinh tế mới dựa vào KHCN, làm chủ chuỗi giá trị trong các lĩnh vực mới.
Theo đó, ông Hoàng Văn Cường khẳng định, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, không quốc gia nào vượt qua bẫy thu nhập trung bình chỉ bằng tăng trưởng trung bình. Muốn bước sang nhóm nước thu nhập cao, cần một giai đoạn bứt phá với tốc độ tăng trưởng hai con số. Việt Nam không phải ngoại lệ. Cơ hội đang mở ra từ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nơi khoảng cách công nghệ được rút ngắn và lợi thế con người trở nên đặc biệt quan trọng.
“Việt Nam đang đứng trước một cơ hội phát triển hiếm có trong lịch sử, khi Cách mạng công nghiệp lần thứ tư mở ra một “vạch xuất phát mới” cho hầu hết các quốc gia. Trong các lĩnh vực như kinh tế số, kinh tế xanh, trí tuệ nhân tạo hay tự động hóa, khoảng cách giữa các nước không còn quá xa. Ai tiếp cận nhanh hơn, lựa chọn đúng trọng tâm hơn, người đó sẽ có khả năng bứt phá”, GS TS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.
Đồng thời phân tích, lợi thế lớn của Việt Nam trong giai đoạn này chính là con người. Nguồn nhân lực Việt Nam có trí tuệ tốt, khả năng thích ứng cao và tinh thần học hỏi mạnh mẽ. Đây là nền tảng quan trọng để đất nước có thể tận dụng cơ hội từ cuộc cách mạng công nghiệp mới. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực, Việt Nam không có con đường nào khác ngoài việc phát triển dựa vào khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.
“Vấn đề đặt ra là, rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ, mà nằm ở thể chế và tư duy quản lý. Đổi mới sáng tạo luôn đi kèm với rủi ro. Muốn có cái mới thì phải chấp nhận thử nghiệm, chấp nhận khả năng sai. Nhưng trong thực tế, rủi ro lớn nhất không phải là rủi ro công nghệ, mà là rủi ro của người ra quyết định. Người cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám ký, dám chịu trách nhiệm cho những cách làm mới hiện nay vẫn chưa thực sự được bảo vệ bằng một cơ chế đủ rõ ràng”, GS TS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh yêu cầu cải cách thể chế.
Song song với cải cách thể chế, đầu tư hạ tầng vẫn là trụ cột không thể thiếu cho phát triển. Tuy nhiên, hạ tầng ngày nay không chỉ là đường sá, sân bay hay cảng biển, mà còn là hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu, trung tâm dữ liệu quốc gia, hạ tầng viễn thông và công nghệ thông tin. Muốn phát triển kinh tế số, kinh tế tri thức, hạ tầng số phải được đầu tư đồng bộ và đi trước một bước.
“Trong bối cảnh thế giới đa cực hiện nay, Việt Nam chưa thể đóng vai trò dẫn dắt toàn cầu, nhưng hoàn toàn có thể làm chủ cuộc chơi trên sân nhà. Từ nền tảng đó, Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu. Điều quan trọng là phải có một chiến lược phát triển rõ ràng, xác định được những ngành, lĩnh vực và phân khúc mà Việt Nam có thể làm chủ, thay vì dàn trải nguồn lực và chạy theo xu hướng”, ông Cường phân tích.
Đặc biệt, vị chuyên gia khẳng định, rong một thế giới đầy biến động và bất định, phong cách điều hành không thể là chờ đợi. Điều Việt Nam cần là bản lĩnh, linh hoạt và quyết liệt bứt phá, nhưng trên một nền tảng ổn định. Chỉ khi đó, khát vọng phát triển mới có thể được biến thành hiện thực.
