Theo Cục Hải quan, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trong 5,5 tháng đầu năm đạt gần 497 tỷ USD, tăng khoảng 25% so với cùng kỳ. Nếu giữ được nhịp độ này trong nửa cuối năm, mục tiêu 1.000 tỷ USD kim ngạch XNK trong năm 2026 sẽ nằm trong tầm tay.
Với kịch bản 1.000 tỷ USD xuất nhập khẩu, nhiều khả năng Việt Nam sẽ nằm trong Top 20 nền kinh tế thương mại hàng hóa lớn nhất thế giới, thậm chí có thể tiến sát Top 18, tùy diễn biến của các nền kinh tế khác.
Con số nhập siêu gần 17 tỷ USD chưa phản ánh đầy đủ bức tranh nếu tách rời khỏi cơ cấu hàng hóa nhập khẩu. Khi phần lớn kim ngạch tăng thêm đến từ tư liệu sản xuất như máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên liệu, có thể thấy dòng vốn của doanh nghiệp đang hướng vào mở rộng năng lực sản xuất. Đây là đặc điểm khác biệt so với nhập siêu do tiêu dùng, bởi nó tạo nền tảng cho gia tăng sản lượng và xuất khẩu trong giai đoạn tiếp theo.
Đáng chú ý, khu vực nhập siêu lại tập trung ở nhóm linh kiện, nguyên nhiên vật liệu và máy móc, thiết bị với quy mô vượt 30 tỷ USD. Đây là tín hiệu tích cực, bởi phần lớn là các mặt hàng đầu vào phục vụ đầu tư, mở rộng năng lực sản xuất và chuẩn bị cho các đơn hàng trong thời gian tới.
Nếu các doanh nghiệp sử dụng hiệu quả các mặt hàng nhập khẩu này cho hoạt động sản xuất trong nước từ nay đến cuối năm sẽ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Trong giai đoạn doanh nghiệp mở rộng sản xuất, nhập khẩu tư liệu sản xuất thường tăng nhanh hơn xuất khẩu. Điều này từng diễn ra ở nhiều nền kinh tế công nghiệp hóa. Nếu dòng hàng nhập khẩu chủ yếu là máy móc, công nghệ và nguyên liệu đầu vào, nhập siêu có thể phản ánh niềm tin của doanh nghiệp vào triển vọng thị trường và chu kỳ đầu tư mới.
Diễn biến nhập khẩu máy móc, thiết bị cũng củng cố nhận định này. Theo Cục Hải quan, riêng trong tháng 5/2026, kim ngạch nhập khẩu nhóm hàng này đạt gần 6,38 tỷ USD, tăng 7,59% so với tháng trước và tăng 20,15% so với cùng kỳ năm 2025.
Đơn cử, tại Thái Nguyên có 9 lượt điều chỉnh dự án FDI, trong đó 5 lượt điều chỉnh liên quan đến vốn đầu tư và 3 lượt tăng vốn với tổng số vốn bổ sung khoảng 1,708 tỷ USD. Đáng chú ý, phần lớn các dự án tăng vốn thuộc lĩnh vực điện tử, công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ - những ngành có nhu cầu lớn về nhập khẩu dây chuyền sản xuất, máy móc và linh kiện.
Tại Diễn đàn Đối thoại Chiến lược 2026, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã nêu ba chuyển đổi mà Việt Nam cần thực hiện: từ tiếp nhận công nghệ sang làm chủ công nghệ; từ tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ sang tăng trưởng dựa trên nhân tài và đổi mới sáng tạo; từ lợi thế chi phí thấp sang lợi thế cạnh tranh bằng công nghệ.
Do đó, việc doanh nghiệp gia tăng nhập khẩu máy móc, thiết bị và linh kiện để mở rộng sản xuất là tín hiệu tích cực, nhưng đó mới chỉ là bước đầu của quá trình nâng cấp năng lực sản xuất. Mục tiêu dài hạn không dừng ở việc đưa thêm dây chuyền hiện đại vào Việt Nam, mà là từng bước làm chủ công nghệ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và gia tăng giá trị do doanh nghiệp Việt tạo ra.
Chỉ khi doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và phát triển được công nghệ cốt lõi, nhập khẩu tư liệu sản xuất mới thực sự chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia.
