Báo cáo China Cross-Border Monitor mới nhất cho biết các doanh nghiệp Trung Quốc đã đầu tư trực tiếp ra nước ngoài 124 tỷ USD trong năm ngoái, tăng 18% so với năm 2024 và là mức cao nhất kể từ năm 2018.
Giá trị các thương vụ đã hoàn tất cũng tăng mạnh 14% lên 73 tỷ USD, cho thấy quá trình phục hồi ổn định sau giai đoạn suy giảm vì đại dịch COVID-19. Tuy nhiên, báo cáo nhấn mạnh rằng xu hướng “đưa sản xuất ra nước ngoài” này vẫn bị cỗ máy xuất khẩu khổng lồ của Trung Quốc bỏ xa, khi nước này ghi nhận thặng dư thương mại hàng hóa kỷ lục gần 1.200 tỷ USD trong năm 2025.
Theo báo cáo, đầu tư mới được công bố của doanh nghiệp Trung Quốc vào các cơ sở sản xuất ở nước ngoài đã giảm tại tất cả các khu vực, ngoại trừ Bắc Phi, trong đó mức sụt giảm đặc biệt mạnh diễn ra ở Trung và Đông Âu.
“Những dự án đầu tư mới quy mô lớn của các công ty như BYD thu hút nhiều sự chú ý của truyền thông, nhưng thực tế là kể từ sau đại dịch, doanh nghiệp Trung Quốc đã mở rộng năng lực sản xuất trong nước nhanh hơn rất nhiều so với việc xây dựng năng lực sản xuất bên ngoài Trung Quốc,” báo cáo nêu rõ, đồng thời cho biết những lo ngại của Bắc Kinh về nguy cơ rò rỉ công nghệ đang tạo ra lực cản mới đối với việc mở rộng ra nước ngoài.
Dữ liệu chính thức của Trung Quốc cho thấy tổng vốn đầu tư ra nước ngoài đạt gần 174,4 tỷ USD trong năm 2025, tăng 7,1% so với cùng kỳ năm trước. Tổ chức Rhodium cho rằng chênh lệch giữa số liệu của họ và số liệu chính thức xuất phát từ việc doanh nghiệp Trung Quốc giữ USD tại các công ty con ở nước ngoài, thay vì chuyển đổi trở lại thành tài sản nhân dân tệ trong nước.
Báo cáo cũng chỉ ra sự dịch chuyển trong ưu tiên đầu tư của Trung Quốc, rời xa lĩnh vực ô tô vốn giữ vai trò chủ đạo trước đây, sang nguyên liệu thô và năng lượng.
Mặc dù đầu tư liên quan đến ô tô vẫn là một động lực quan trọng, chiếm 13% tổng vốn trong năm 2025, nhưng tỷ trọng này đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 2020.
Trong khi đó, đầu tư vào vật liệu cơ bản và năng lượng đã tăng vọt trong năm ngoái, chiếm gần một nửa tổng đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc. Riêng đầu tư vào vật liệu cơ bản đạt mức cao kỷ lục 36 tỷ USD, được thúc đẩy bởi các dự án chế biến đòi hỏi vốn lớn như mỏ quặng sắt Simandou tại Guinea cùng làn sóng mua bán – sáp nhập.
Ngoài lĩnh vực hàng hóa cơ bản, trung tâm dữ liệu và hàng tiêu dùng ghi nhận mức tăng trưởng biên lớn nhất, nhờ làn sóng bùng nổ trung tâm dữ liệu tại Đông Nam Á và sự phục hồi của ngành hàng tiêu dùng tại châu Âu.
Theo một báo cáo do Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) công bố tháng trước, trung tâm dữ liệu đã thúc đẩy dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu rất lớn trong năm 2025, với hơn 270 tỷ USD vốn đầu tư được công bố.
Trong lĩnh vực này, Trung Quốc xếp thứ ba về quy mô đầu tư với 28 tỷ USD, chỉ sau Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Hoa Kỳ. Ở mảng hàng tiêu dùng, gã khổng lồ thương mại điện tử JD.com đã mở rộng đáng kể sự hiện diện bán lẻ trực tiếp tại châu Âu khi nắm cổ phần chi phối tại tập đoàn bán lẻ điện tử Ceconomy của Đức, công ty mẹ của các chuỗi MediaMarkt và Saturn.
Tuy vậy, theo báo cáo của Rhodium, xu hướng chung trong đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc là dịch chuyển khỏi các khu vực thu nhập cao như châu Âu, hướng sang các nền kinh tế thu nhập thấp và trung bình.
Châu Á vẫn là điểm đến hàng đầu với khoảng 40 tỷ USD giao dịch mới. Đầu tư vào Trung Đông và Bắc Phi cũng đạt mức cao kỷ lục, được thúc đẩy bởi các dự án tại Ai Cập, Morocco và một số quốc gia Vùng Vịnh. Mỹ Latin tiếp tục thu hút dòng vốn mạnh, tập trung vào khai khoáng và hạ tầng.
Ngược lại, Bắc Mỹ, châu Âu và châu Đại Dương cộng lại chỉ thu hút chưa tới 20% tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài của Trung Quốc, giảm mạnh so với mức 70% năm 2016.
Theo báo cáo của Viện nghiên cứu American Enterprise Institute (AEI), đầu tư toàn cầu của Trung Quốc trong năm 2025 “ổn định nhưng không tăng vọt”, với các doanh nghiệp dịch chuyển chiến lược sang thị trường mới nhằm đa dạng hoá rủi ro, thay vì tập trung mạnh vào việc mở rộng quy mô sản xuất ở nước ngoài như trước kia. Nhận định này cho thấy doanh nghiệp Trung Quốc đang cân nhắc kỹ hơn các yếu tố như địa chính trị, chi phí vốn và nhu cầu thị trường trong quyết định đầu tư quốc tế.
Bên cạnh đó, xu hướng này phản ánh một thực tế là doanh nghiệp Trung Quốc đang tìm kiếm các cơ hội tăng trưởng bền vững hơn ngoài các thị trường truyền thống, đồng thời giảm bớt rủi ro từ căng thẳng thương mại và các rào cản đầu tư do các nước phát triển áp đặt.
