Nhu cầu điện từ trí tuệ nhân tạo (AI) tăng nhanh đang buộc các doanh nghiệp công nghệ tìm địa điểm mới cho trung tâm dữ liệu.

Biển, với nước lạnh làm mát tự nhiên và tiềm năng điện gió ngoài khơi, trở thành hướng đi đáng chú ý cho các trung tâm dữ liệu. Trung Quốc là quốc gia đầu tiên đưa mô hình này vào vận hành thương mại, nhưng bài toán chi phí, kỹ thuật và môi trường vẫn chưa có lời giải trọn vẹn.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), điện tiêu thụ của các trung tâm dữ liệu toàn cầu tăng 17% trong năm 2025, trong khi tổng cầu điện thế giới chỉ tăng 3%. Nhóm trung tâm dữ liệu chuyên phục vụ AI tăng nhanh hơn, khoảng 50%.
Trong báo cáo công bố tháng 4/2026, IEA dự báo mức tiêu thụ của toàn ngành công nghệ có thể tăng gấp đôi vào năm 2030, riêng nhóm tập trung vào AI tăng gấp ba. Cùng lúc, chi đầu tư của 5 tập đoàn công nghệ lớn vượt 400 tỷ USD trong năm 2025 và dự kiến tăng thêm 75% trong năm 2026.
Áp lực không chỉ nằm ở nguồn điện. Trung tâm dữ liệu trên đất liền còn cần quỹ đất, nước ngọt và hệ thống làm mát công suất lớn cho hàng nghìn máy chủ. Vì vậy, đưa trung tâm dữ liệu xuống biển đang được một số doanh nghiệp công nghệ xem xét như phương án thay thế.
Dự án đáng chú ý đầu tiên nằm ở Lingshui, tỉnh Hải Nam, Trung Quốc. Cơ sở này bắt đầu vận hành cuối tháng 3/2023 và được truyền thông Trung Quốc gọi là trung tâm dữ liệu thương mại dưới nước đầu tiên trên thế giới. Tháng 2/2025, một mô-đun mới, có thể chứa hơn 400 máy chủ hiệu năng cao, được lắp dưới đáy biển và kết nối với hệ thống cũ.
Theo China Media Group (CMG), toàn cụm có sức mạnh tương đương 30.000 máy tính chơi game cấu hình cao chạy đồng thời, đủ hỗ trợ trợ lý AI DeepSeek xử lý khoảng 7.000 cuộc hội thoại mỗi giây.
Bước tiến thứ hai là dự án tại Khu đặc biệt Lâm Cảng (Thượng Hải), có vốn 1,6 tỷ nhân dân tệ (khoảng 226 triệu USD), đặt gần trang trại điện gió ngoài khơi và nhận điện trực tiếp từ đó. Tổng công suất thiết kế là 24 MW, nhưng giai đoạn đầu đang vận hành ở mức 2,3 MW, giai đoạn hai chưa có mốc thời gian cụ thể.
Theo chính quyền Lâm Cảng, công trình dùng trên 95% điện xanh, giảm 22,8% điện tiêu thụ so với trung tâm dữ liệu trên đất liền, không dùng nước ngọt và tiết kiệm hơn 90% diện tích đất. Tháng 5/2026, cơ sở này được ghi nhận bước vào vận hành thương mại.
Việc đặt hạ tầng điện toán sát các dự án điện gió ngoài khơi mở ra hướng tiếp cận mới: đưa nơi tính toán đến gần nguồn điện, thay vì chỉ xây gần lưới điện truyền thống.
Khác biệt lớn nhất của mô hình này là cách tản nhiệt. Máy chủ được đặt trong khoang kín, chống thấm và chịu áp lực. Nhiệt sinh ra được truyền qua hệ thống trao đổi nhiệt ra nước biển có nhiệt độ tương đối ổn định, nhờ đó giảm nhu cầu thiết bị làm lạnh và nước ngọt. Môi trường kín cũng giúp kiểm soát độ ẩm tốt hơn, hạn chế một số rủi ro cho thiết bị.
Ý tưởng này từng được Microsoft thử nghiệm qua Project Natick. Năm 2018, hãng đưa một mô-đun xuống biển ngoài khơi quần đảo Orkney (Scotland) với 864 máy chủ, 12 giá máy chủ, dung lượng 27,6 petabyte, công suất 240 kW, chứa khí nitơ khô. Tuy nhiên, dự án đã kết thúc năm 2024 và Microsoft không triển khai thương mại, dù kết quả thử nghiệm được đánh giá là thành công.
Ngoài làm mát, vị trí ngoài khơi còn cho phép tận dụng điện gió, điện sóng, góp phần giảm phát thải carbon cho doanh nghiệp công nghệ. Với những vùng ven biển có tiềm năng điện gió ngoài khơi, đây có thể là cách kết hợp sản xuất năng lượng và cung cấp hạ tầng điện toán.
Dù vậy, mô hình này chưa thể thay thế rộng rãi các cơ sở trên đất liền. Số dự án đã triển khai còn ít, tập trung chủ yếu ở Trung Quốc; phần lớn ý tưởng ở nơi khác vẫn dừng ở nghiên cứu, thử nghiệm hoặc đề xuất đầu tư.
Theo Wall Street Journal, ngày càng nhiều doanh nghiệp xem xét đưa trung tâm dữ liệu ra biển trong bối cảnh các dự án trên đất liền vấp phản ứng về điện, nước và tác động tới cộng đồng. Một số startup nghiên cứu mô hình trung tâm dữ liệu nổi chạy bằng năng lượng sóng, nhưng đa số chưa chứng minh được khả năng vận hành thương mại quy mô lớn.
Về kỹ thuật, các mô-đun phải chống ăn mòn, chịu áp lực và giữ ổn định trong thời gian dài. Bảo trì, thay linh kiện hay nâng cấp máy chủ khó hơn nhiều so với trên bờ. Doanh nghiệp còn phải đầu tư cáp điện, cáp dữ liệu dưới biển và trạm kết nối với đất liền, làm tăng chi phí, nhất là nơi chưa có hạ tầng viễn thông và năng lượng ngoài khơi.
Tác động môi trường cũng cần đánh giá thận trọng. Dùng nước biển giảm được nước ngọt, nhưng việc xả nhiệt có thể ảnh hưởng nhiệt độ nước cục bộ và hệ sinh thái. Thi công và bảo trì dưới biển còn kéo theo tiếng ồn và tác động tới sinh vật, môi trường đáy biển.
Đáng chú ý, IEA cho rằng điểm nghẽn về nguồn điện, thiết bị truyền tải, máy biến áp và kết nối lưới đang làm chậm tiến độ mở rộng trung tâm dữ liệu. Nghĩa là bài toán hạ tầng AI không thể được giải quyết chỉ bằng việc đổi địa điểm, mà cần phối hợp giữa quy hoạch năng lượng, viễn thông và đầu tư công nghệ.
Về dài hạn, trung tâm dữ liệu dưới biển có thể là lựa chọn bổ sung ở những nơi có điều kiện biển, năng lượng tái tạo và cáp quang thuận lợi. Khả năng nhân rộng sẽ phụ thuộc vào hiệu quả kinh tế, độ tin cậy kỹ thuật và mức độ an toàn môi trường.
Cuộc đua AI giờ không chỉ là chip hay mô hình thông minh hơn, mà còn là khả năng xây dựng và vận hành hạ tầng năng lượng. Đại dương đang mở ra như một không gian mới, nhưng vẫn cần thêm thời gian để chứng minh tính khả thi