AI giá rẻ từ Trung Quốc đang làm thay đổi cuộc chơi toàn cầu. Với doanh nghiệp Việt Nam, đây là cơ hội ứng dụng AI rộng rãi hơn để nâng năng suất và sức cạnh tranh.
Các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) mới của Trung Quốc như DeepSeek và Z.ai đang nhanh chóng thu hẹp khoảng cách với những hệ thống hàng đầu của OpenAI và Anthropic.
Điểm khác biệt lớn nằm ở chi phí. Trong khi hiệu năng ngày càng tiệm cận nhóm dẫn đầu, các mô hình này có giá sử dụng thấp hơn đáng kể, tạo sức hút với các doanh nghiệp muốn mở rộng ứng dụng AI mà vẫn kiểm soát ngân sách.
Chỉ trong một năm, tỷ trọng sử dụng các mô hình AI Trung Quốc của doanh nghiệp Mỹ trên OpenRouter đã tăng đột biến. Nếu nửa đầu năm 2025 chỉ chiếm khoảng 4,5% lượng token, thì từ tháng 2/2026 con số này thường xuyên vượt 30%, thậm chí có tuần đạt 46%.
Kyle Chan, nghiên cứu viên tại viện Brookings, cho rằng AI Trung Quốc đang hưởng lợi nhờ lợi thế chi phí. Nếu trước đây doanh nghiệp Mỹ ưu tiên triển khai AI càng nhanh càng tốt, thì nay bài toán tối ưu chi phí đã trở thành tiêu chí lựa chọn hàng đầu.
Xu hướng này cho thấy cuộc đua AI đang chuyển từ cạnh tranh về sức mạnh mô hình sang cạnh tranh về hiệu quả chi phí. Khi công nghệ ngày càng phổ cập, khả năng triển khai nhanh và tạo giá trị thực tế sẽ trở thành yếu tố quyết định.
Trong quá trình mở rộng ứng dụng AI, nhiều doanh nghiệp đang chuyển sang thử nghiệm các mô hình mã nguồn mở có chi phí thấp hơn. Đáng chú ý, nhiều mô hình có năng lực cạnh tranh trong nhóm này hiện đến từ các công ty Trung Quốc.
Khác với các mô hình đóng của OpenAI, Anthropic hay Google, mô hình mã nguồn mở và trọng số mở cho phép doanh nghiệp chủ động kiểm tra, tùy chỉnh và triển khai trên hạ tầng riêng. Điều này giúp giảm chi phí, tăng khả năng kiểm soát dữ liệu và hạn chế phụ thuộc vào một nhà cung cấp.
Tháng 6 vừa qua, startup AI Lindy đã chuyển toàn bộ lưu lượng xử lý từ mô hình Claude của Anthropic sang DeepSeek. Quyết định này cho thấy các mô hình AI Trung Quốc đang dần được doanh nghiệp lựa chọn trong các ứng dụng thực tế.
Theo CEO Flo Crivello, việc chuyển sang DeepSeek đã giúp chi phí AI của Lindy giảm mạnh, gần như “chạm đáy”. Ông cho biết quyết định này có thể giúp công ty tiết kiệm hàng triệu USD chỉ trong vài tháng.
Theo Justin Summerville, chuyên gia dữ liệu và phân tích của OpenRouter, các mô hình AI mã nguồn mở của Trung Quốc có chi phí thấp hơn khoảng 60-90% so với những mô hình hàng đầu của OpenAI và Anthropic.
Sự xuất hiện của các mô hình AI giá rẻ đang hạ thấp đáng kể rào cản công nghệ. Thay vì đầu tư lớn để tự phát triển mô hình nền tảng, doanh nghiệp Việt Nam nên tập trung vào việc tích hợp AI vào quy trình sản xuất, kinh doanh và quản trị nhằm tạo ra giá trị thực tế.
Khi khoảng cách về năng lực giữa các mô hình ngày càng thu hẹp, tiêu chí lựa chọn nên là tỷ lệ giữa hiệu năng và chi phí. Với nhiều tác vụ như chăm sóc khách hàng, marketing, kế toán, phân tích dữ liệu hay hỗ trợ lập trình, một mô hình có chi phí thấp nhưng đáp ứng tốt nhu cầu sẽ mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn.
Các mô hình mã nguồn mở và trọng số mở giúp doanh nghiệp chủ động triển khai trên hạ tầng của mình, giảm chi phí vận hành, hạn chế phụ thuộc vào một nhà cung cấp và tăng khả năng bảo vệ dữ liệu. Đây là lựa chọn đáng cân nhắc đối với doanh nghiệp vừa và lớn.
Xu hướng AI giá rẻ cũng mở ra cơ hội để Việt Nam chuyển trọng tâm từ mục tiêu “làm chủ mô hình nền tảng” sang phát triển hệ sinh thái ứng dụng AI. Chính sách nên khuyến khích doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận các mô hình AI chi phí thấp, đồng thời đầu tư vào dữ liệu, hạ tầng điện toán, an toàn thông tin và nguồn nhân lực.
Thay vì cạnh tranh trực tiếp với các “ông lớn” về mô hình nền tảng, Việt Nam có thể tạo lợi thế ở tầng ứng dụng AI cho các lĩnh vực thế mạnh như sản xuất, logistics, nông nghiệp, du lịch, tài chính và dịch vụ công.
