Chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện giảm phát thải mà còn tạo ra thị trường mới: năng lượng tái tạo, vật liệu xanh, kinh tế tuần hoàn, công nghệ môi trường, logistics xanh…
Xanh hóa không còn là lựa chọn mà là điều kiện để doanh nghiệp tồn tại trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đằng sau áp lực ấy, một lớp cơ hội kinh doanh hoàn toàn mới đang hình thành, và không ít doanh nghiệp Việt đã bắt đầu biết cách biến áp lực thành lợi thế.
Ông Phan Minh Thông, Chủ tịch HĐQT Phúc Sinh Group cho biết, từ chỗ khai thác vùng nguyên liệu cà phê Arabica Sơn La - vốn đã có từ hàng chục năm về trước thành một thương hiệu cà phê “signature” của Việt Nam, đến đầu tư trở lại cho người nông dân để xây dựng vùng trồng bền vững, giá trị của cà phê K Coffee Blue Sơn La thuộc Phúc Sinh nói riêng và giá trị của cả thương hiệu vùng trồng nói riêng, đã nhân lên rất nhiều lần.
Đáng chú ý, việc Quỹ Khí hậu và Phát triển Hà Lan (DFCD) tài trợ không hoàn lại cho hoạt động phát triển bền vững của Tập đoàn Phúc Sinh, 75% giá trị dự án, trong đó có gần nửa triệu Euro không hoàn lại, cùng với hỗ trợ kỹ thuật để Phúc Sinh triển khai các hoạt động chính thực sự là “tiền tươi thóc thật”. ESG đã trở thành “chìa khóa” mở cánh cửa tiếp cận vốn quốc tế lên tới cả nghìn tỷ đồng, mà 80% là các nguồn tài trợ được sử dụng cho mục đích xây dựng nhà xưởng, công nghệ mới thực hiện các dự án xanh phù hợp với chiến lược phát triển bền vững mà Phúc Sinh đã theo đuổi trong hơn một thập kỷ qua.
Trường hợp Phúc Sinh minh chứng cho quan điểm của ông Nguyễn Ngọc Tùng - Giám đốc Quỹ Tác động Khí hậu VinaCarbon, rằng doanh nghiệp không nên chỉ nhìn việc giảm phát thải, xử lý chất thải, tiết kiệm năng lượng hay phát triển rừng như một khoản chi phí để đáp ứng quy định. Ngược lại, nếu được chuẩn bị tốt, những hoạt động này có thể đồng thời tạo ra giá trị môi trường, giá trị kinh tế và khả năng tiếp cận các nguồn vốn quốc tế.
Trên thị trường tín chỉ carbon, theo Quyết định 699/QĐ-BNNMT, 110 cơ sở thuộc 92 doanh nghiệp trong ba lĩnh vực nhiệt điện, sắt thép và xi măng đã được phân bổ tổng cộng hơn 511 triệu tấn CO2 tương đương hạn ngạch phát thải cho giai đoạn 2025-2026, trở thành nhóm đầu tiên được phép giao dịch.
Điều đáng chú ý là cách nhìn về phát thải cùng với bước tiến này, đã và đang dần thay đổi. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho rằng doanh nghiệp cần chuyển sang tư duy chủ động tạo ra giá trị từ hoạt động giảm phát thải, thay vì chỉ coi đó là nghĩa vụ phải tuân thủ. Và một số lĩnh vực định hình cơ hội, hướng kinh doanh ngay từ lúc này, cũng trở nên khá rõ nét.
Nếu năng lượng tái tạo là sân chơi cần vốn lớn, thì vật liệu xanh và kinh tế tuần hoàn lại là không gian mà cả doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng có thể tham gia. Ở cấp độ thực tiễn, đại diện CTCP Nhựa Tái chế Duy Tân cho biết, kinh tế tuần hoàn được ví như cách biến chất thải thành nguồn tài nguyên thứ cấp, mở đường cho các ngành công nghiệp tái chế, công nghiệp sinh thái phát triển và thu hút thêm dòng vốn xanh chất lượng cao.
Ngành logistics là một ví dụ cụ thể cho quá trình này. Với tăng trưởng cao, ngành logistics Việt Nam hiện vẫn đang đứng trước yêu cầu bắt buộc phải xanh hóa nếu không muốn bị loại khỏi chuỗi cung ứng quốc tế. Tại Triển lãm Quốc tế Logistics Việt Nam 2026, các giải pháp logistics xanh, tự động hóa và chuyển đổi số đã được các doanh nghiệp tích cực giới thiệu. Quan điểm của các nhà kinh doanh logistics cho thấy,từ tổng kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam đã vượt 786 tỷ USD trong năm 2024, hơn 900 tỷ USD năm 2025, quy mô của "khoảng trống" logistics xanh còn lại là rất lớn cho chính họ với nhóm công nghệ, kho vận và vận tải nội địa để khai thác.
Công nghệ môi trường - từ xử lý nước thải, quan trắc khí thải tự động, đến các nền tảng đo đạc - báo cáo - thẩm định (MRV) phục vụ kiểm kê khí nhà kính - cũng đang trở thành một thị trường dịch vụ mới. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho hay hiện Bộ đang xây dựng hệ thống báo cáo trực tuyến nhằm hạn chế việc kiểm kê bằng hồ sơ giấy, giúp doanh nghiệp báo cáo nhanh, chính xác và minh bạch hơn, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan quản lý đối soát dữ liệu dễ dàng hơn. Đây cũng là "cửa" cho các doanh nghiệp công nghệ trong nước tham gia cung cấp giải pháp phần mềm, cảm biến và dịch vụ tư vấn kiểm kê - một phân khúc còn khá mới mẻ nhưng nhu cầu đang tăng nhanh khi số lượng cơ sở phải kiểm kê khí nhà kính lên tới hơn 2.000 đơn vị…
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo cần lưu ý tình trạng giả xanh, hay doanh nghiệp đối phó yêu cầu ngắn hạn thay vì đầu tư thực chất cho công nghệ giảm phát thải. Như vậy từ thí điểm, với hơn 100 doanh nghiệp tiên phong trên sàn carbon, hàng trăm nghìn tỷ đồng tín dụng xanh đã được giải ngân, và hàng loạt thị trường ngách mới từ năng lượng tái tạo đến logistics xanh, công nghệ môi trường… bắt đầu được đầu tư, đến triển vọng đến giai đoạn thực thi chính thức theo lộ trình của thị trường carbon, cơ hội đang đến cho doanh nghiệp nào nhận diện sớm, đầu tư bài bản, tự xây dựng lợi thế cạnh tranh rõ rệt so với phần còn lại. Lợi thế ấy sẽ ngày càng được củng cố và mở rộng, không chỉ trên thị trường trong nước mà cả trong chuỗi cung ứng toàn cầu vốn ngày càng khắt khe về tiêu chuẩn phát thải.
.jpg "Chuyển đổi xanh: Từ áp lực tuân thủ đến bài toán nhân lực")
