Chống hàng giả trên “môi trường số”: Cần sự phối hợp đồng bộ

Thời gian qua, cùng với việc kiểm tra, kiểm soát trên thị trường truyền thống, công tác đấu tranh chống hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số đã được đẩy mạnh trong đợt cao điểm triển khai Công điện số 38/CĐ-TTg.

Theo thông tin từ Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương, trong thời gian từ ngày 7 - 30/5, lực lượng chức năng đã phối hợp rà soát, phát hiện và xử lý nhiều hành vi vi phạm trên các nền tảng TMĐT.

Kết quả, hơn 9.130 sản phẩm vi phạm đã bị gỡ bỏ khỏi các sàn TMĐT và trên 2.000 gian hàng đã bị chặn do có dấu hiệu kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng hoặc hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Thực tế này cho thấy, hàng giả, hàng nhái, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ đang có xu hướng dịch chuyển rất mạnh lên môi trường số, nếu không được kiểm soát hiệu quả sẽ tiềm ẩn không ít hệ lụy gây ảnh hưởng đến người tiêu dùng, môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Và trước thực tế đã nêu, nhiều ý kiến cho rằng, chống hàng giả không còn là nhiệm vụ riêng của cơ quan quản lý mà đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa doanh nghiệp, nền tảng TMĐT, và người tiêu dùng.

Xoay quanh vấn đề này, không ít chuyên gia pháp lý cho hay, điểm mấu chốt hiện nay không nằm ở việc thiếu chế tài xử phạt. Hệ thống pháp luật đã có đầy đủ quy định xử phạt hành chính, buộc tiêu hủy hàng hóa, bồi thường thiệt hại, thậm chí xử lý hình sự đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, hiệu quả răn đe trên môi trường số vẫn còn hạn chế bởi người vi phạm có thể nhanh chóng xóa dấu vết, đổi tài khoản và tái lập gian hàng mới chỉ sau thời gian ngắn.

Vì vậy, vấn đề không chỉ là tăng mức phạt, mà phải làm cho việc vi phạm trở nên không còn có lợi. Theo đó, cơ quan chức năng cần phối hợp sàn TMĐT truy được nguồn hàng, dòng tiền, kho hàng và tài khoản bán hàng; khóa được các gian hàng tái phạm; đồng thời công khai hành vi vi phạm và xử lý nghiêm các đường dây có tổ chức, quy mô lớn, thu lợi bất chính đáng kể.

Bên cạnh trách nhiệm của sàn và cơ quan quản lý, các chuyên gia cũng cho rằng, người tiêu dùng phải trở thành “lá chắn” đầu tiên để tự bảo vệ mình trên môi trường số.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Đăng Sinh, Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam (VATAP) cho hay, chống hàng giả trên không gian mạng buộc phải dựa vào công nghệ như truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, tem chống giả điện tử hay blockchain. Tuy nhiên, công nghệ chỉ hiệu quả khi có sự phối hợp đồng bộ giữa doanh nghiệp, nền tảng TMĐT, cơ quan quản lý và người tiêu dùng.

Trước đó, đại diện của một số sàn TMĐT cũng bày tỏ, ngoài nỗ lực của nền tảng và cơ quan chức năng, người tiêu dùng cũng đóng vai trò quan trọng trong chống hàng giả. Đồng thời khuyến nghị khách hàng lưu ý kỹ xuất xứ, giá cả, xem đánh giá từ những người mua trước, liên hệ trực tiếp với shop để hỏi đáp các vấn đề liên quan. Và khẳng định, khi các bên cùng hành động vì mục tiêu chung, vấn nạn hàng giả, hàng nhái sẽ được kiểm soát và giảm thiểu.

Liên quan đến vấn đề này, nhìn nhận về những thách thức khi tình trạng hàng giả, hàng nhái, gian lận thương mại có xu hướng gia tăng, tại buổi làm việc với Bộ Công Thương và các bộ, ngành liên quan về nhiệm vụ, giải pháp phát triển thị trường trong nước ngày 26/5 vừa qua, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc yêu cầu tăng cường đấu tranh quyết liệt với hàng giả, hàng lậu, gian lận thương mại và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên cả môi trường truyền thống và môi trường số.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc, đây không chỉ là yêu cầu bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn nhằm bảo vệ doanh nghiệp, bảo vệ nền kinh tế và các quan hệ thương mại quốc tế của Việt Nam.

Vì vậy, lực lượng quản lý thị trường phải phát huy vai trò chủ động, bảo đảm sự phối hợp thông suốt giữa trung ương và địa phương, với các lực lượng thuế, hải quan, công an, lực lượng chống buôn lậu, biên phòng, cảnh sát biển… các bộ, ngành, địa phương tăng cường phối hợp trong ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, truy xuất nguồn gốc phục vụ công tác kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, nhất là trên các nền tảng TMĐT.

Đồng thời chú trọng hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và nâng cao vai trò của các cơ quan kiểm định chất lượng, bảo đảm hoạt động minh bạch, hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi cho lưu thông hàng hóa, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm hàng hóa của Việt Nam.