Khi các nhà đầu tư mạo hiểm thắt chặt nguồn vốn đầu tư vào các startup hướng đến người tiêu dùng, một số công ty đã chuyển sang các nguồn tài trợ khác.
Khi các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) ngày càng thắt chặt hầu bao với các startup tiêu dùng, nhiều doanh nghiệp đã chuyển sang các nguồn tài chính khác như vốn vay, nhà đầu tư thiên thần hoặc các văn phòng quản lý tài sản gia đình.
Theo dữ liệu từ nền tảng Tracxn, tổng vốn đầu tư vào các startup tiêu dùng đã giảm mạnh, từ mức đỉnh 6 tỷ USD năm 2022 xuống chỉ còn 580 triệu USD trong nửa đầu năm 2026.
Chỉ cách đây bốn năm, một startup bán tạp hóa trực tuyến của Indonesia có thể huy động tới 120 triệu USD ở vòng Series C. Các chuỗi cà phê ứng dụng công nghệ cũng từng thu hút lượng vốn đáng kể, trong đó Kopi Kenangan huy động được 96 triệu USD năm 2021, sau vòng gọi vốn 109 triệu USD vào năm trước đó.
Hiện nay, dòng vốn đang được chuyển mạnh sang các startup AI hoặc những lĩnh vực liên quan đến AI. Dữ liệu Tracxn cho thấy, trong nửa đầu năm 2026, hơn một nửa tổng vốn đầu tư vào startup tại Đông Nam Á đã chảy vào DayOne, đơn vị vận hành trung tâm dữ liệu với khoản huy động lên tới 4,5 tỷ USD.
Trên thực tế, khi các startup B2B ngày càng được nhà đầu tư quan tâm, chu kỳ đầu tư mạo hiểm tiếp theo của Đông Nam Á được dự báo sẽ tập trung vào năng suất thay vì tiêu dùng.
Theo bà Melanie Tng, chuyên gia phân tích của PitchBook, trước đây, các quỹ VC đầu tư vào startup tiêu dùng tại Đông Nam Á chủ yếu hướng tới những doanh nghiệp số tăng trưởng nhanh như thương mại điện tử, fintech hay các nền tảng tiêu dùng khác. Tuy nhiên, những khoản đầu tư dựa trên kỳ vọng startup sẽ nhanh chóng giành thị phần lớn hiện nay đã khó được chấp nhận hơn, bởi chi phí thu hút khách hàng ngày càng cao.
"Cạnh tranh ngày càng gay gắt và con đường từ tăng trưởng quy mô đến lợi nhuận đã không còn dễ dàng như các nhà đầu tư từng kỳ vọng", bà nhận định.
Bên cạnh đó, tăng trưởng kinh tế chậm lại, sức mua của người tiêu dùng suy yếu cùng giá dầu leo thang càng khiến việc đầu tư vào startup tiêu dùng trở nên rủi ro hơn.
Trong một năm qua, phần lớn dòng vốn chỉ tập trung vào những tên tuổi đã có vị thế như nền tảng mua trước trả sau Atome và sàn giao dịch ô tô đã qua sử dụng Carsome, với số vốn lần lượt huy động được là 81 triệu USD và 30 triệu USD.
Ngoại trừ Konvy, nền tảng thương mại mỹ phẩm của Thái Lan, huy động được 22 triệu USD vào tháng 5, hầu hết startup trong lĩnh vực tiêu dùng hầu như không nhận được khoản đầu tư đáng kể nào trong thời gian gần đây, kể cả những doanh nghiệp từng nhiều lần huy động vốn trước đó.
Xu hướng này cũng đang hiện diện tại Việt Nam. Sau giai đoạn bùng nổ của thương mại điện tử, fintech và các nền tảng tiêu dùng số, dòng vốn đầu tư mạo hiểm trong vài năm gần đây đã trở nên thận trọng hơn, ưu tiên những startup có mô hình kinh doanh bền vững, khả năng tạo dòng tiền và lộ trình sinh lời rõ ràng.
Đồng thời, cùng với làn sóng AI và chuyển đổi số, sự quan tâm của nhà đầu tư đang dịch chuyển sang các doanh nghiệp phát triển hạ tầng công nghệ, giải pháp AI và phần mềm phục vụ doanh nghiệp. Điều này buộc các startup tiêu dùng tại Việt Nam phải tập trung nhiều hơn vào hiệu quả vận hành, tối ưu chi phí và xây dựng lợi thế cạnh tranh khác biệt nếu muốn tiếp tục thu hút vốn.
Mặc dù vậy, nhiều quỹ đầu tư đều tin rằng startup tiêu dùng vẫn sẽ có tương lai tại Đông Nam Á, nhờ các nền kinh tế đang phát triển và dân số trẻ của khu vực.
Ông Nikko Guiam, chuyên viên đầu tư cấp cao của quỹ Founders Launchpad (Philippines), cho biết: "Một nửa dân số thế giới đang sinh sống ở khu vực Nam Á và Đông Nam Á. Tất cả những người này đều phải tiêu dùng, từ thực phẩm đến các nhu yếu phẩm."
Ông Kevin Wijaya của CyberAgent Capital cũng có chung quan điểm: "Việc AI thu hút sự chú ý của nhà đầu tư là điều dễ hiểu. Nhưng tại Đông Nam Á, tiêu dùng vẫn là động lực chính của nền kinh tế. Đây là lĩnh vực mà các nhà đầu tư khó có thể bỏ qua."
Các vòng gọi vốn hiện mất nhiều thời gian hơn để hoàn tất và định giá startup cũng bị xem xét kỹ lưỡng hơn. Tuy nhiên, đây không hẳn là điều tiêu cực.
Ông Guiam thừa nhận nhiều startup tiêu dùng tại Philippines hiện không còn ở trạng thái tăng trưởng mạnh như các quỹ đầu tư mong muốn.
Dù chưa rơi vào nguy cơ đóng cửa, nhiều doanh nghiệp chỉ có thể tồn tại nhờ quản lý dòng tiền chặt chẽ. Tuy nhiên, điều này lại không hấp dẫn đối với các quỹ VC vốn tìm kiếm mức sinh lời vượt trội.
Dĩ nhiên, không phải startup nào cũng xem vốn VC là đích đến cuối cùng, và cũng không phải doanh nghiệp nào cũng xây dựng chiến lược chỉ để thu hút VC. Tuy nhiên, những startup vẫn theo đuổi nguồn vốn này buộc phải linh hoạt hơn, từ thay đổi mô hình kinh doanh đến ứng dụng AI.
Chẳng hạn, trước thu nhập khả dụng của người dân Philippines suy giảm và lạm phát tăng cao, GoRocky, startup công nghệ y tế chuyên bán sản phẩm chăm sóc tóc và thuốc giảm cân dành cho nam giới, đã giảm giá để tiếp cận tầng lớp trung lưu. Trước đó, các sản phẩm của công ty thuộc phân khúc cao cấp, hướng đến nhóm khách hàng thu nhập cao.
CEO Kiyanusch Braun cho biết GoRocky hiện cũng cung cấp nhiều lựa chọn trả góp hơn với thời hạn dài hơn để người tiêu dùng dễ tiếp cận sản phẩm.
Trong khi đó, Kumu từng được xem là nền tảng livestream lớn nhất Philippines, hiện đang thử nghiệm dịch vụ gắn nhãn dữ liệu cho phép người dùng xử lý dữ liệu để nhận thù lao.
Startup này từng huy động hơn 100 triệu USD từ các nhà đầu tư như General Atlantic và Openspace Ventures. Vài năm trước, Kumu còn cạnh tranh trực tiếp với TikTok tại Philippines, nhưng hiện đã tụt lại phía sau các nền tảng mạng xã hội lớn khác.
Các quỹ đầu tư thừa nhận việc xây dựng và đầu tư vào startup tiêu dùng hiện khó khăn hơn nhiều. Theo ông Kevin Wijaya, nhiều startup trình bày dự án với CyberAgent Capital gần đây hoặc phục vụ một thị trường quá nhỏ, hoặc yêu cầu quy mô đầu tư vượt quá mức mà quỹ sẵn sàng giải ngân. Hai thương vụ gần nhất của quỹ tại Indonesia đều là các vòng đầu tư tiếp nối.
Chuyên gia này cho biết, để thành công trong bối cảnh hiện nay, các startup tiêu dùng cần có một lợi thế riêng. Đó có thể là mạng lưới quan hệ mạnh với nhà đầu tư hoặc hệ sinh thái kinh doanh mà đội ngũ sáng lập có thể tận dụng.
Ví dụ, khoản đầu tư duy nhất của Founders Launchpad tại Malaysia là Being Juice, chuỗi quầy bán nước ép tươi do cựu Giám đốc quốc gia của Foodpanda Malaysia sáng lập. Theo ông Guiam, kinh nghiệm và hiểu biết sâu về thị trường của CEO giúp startup có nhiều cơ hội mở rộng quy mô nhanh hơn.
Trong khi đó, DSG Consumer Partners tin rằng những sản phẩm và dịch vụ mà AI không thể thay thế sẽ chiếm ưu thế trong vài năm tới, đặc biệt là các trải nghiệm ngoài đời thực. Năm nay, quỹ đã đầu tư vào Triangle, nền tảng giải trí trực tiếp tại Singapore.
Ở thời điểm hiện tại, có lẽ chỉ những doanh nghiệp thích nghi tốt nhất mới có thể tồn tại. Ông Kevin Wijaya cho biết Jago Coffee, chuỗi xe cà phê lưu động trong danh mục đầu tư của CyberAgent Capital, vẫn duy trì mức tăng trưởng doanh thu hai chữ số mỗi tháng trong suốt một năm qua, bất chấp điều kiện kinh tế khó khăn tại Indonesia, nhờ xây dựng được mối quan hệ bền chặt với khách hàng.
