“Cú sốc” kinh tế tiếp theo không chỉ đến từ dầu mỏ

Theo ông Larry Fink, chiến lược gia trưởng toàn cầu tại Amova Asset Management, công ty đang quản lý khoảng 260 tỷ USD tài sản, đằng sau biến động của giá dầu, những tín hiệu cảnh báo về một cú sốc kinh tế sâu rộng hơn đang dần lộ diện. “Áp lực lớn nhất hiện nay không nằm ở giá dầu thô, mà ở lĩnh vực logistics và vận tải,” ông nhấn mạnh.

Nhiều chuyên gia cho rằng, thị trường đang bỏ qua những tín hiệu căng thẳng then chốt có thể kích hoạt sự gián đoạn nghiêm trọng đối với chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đầu tiên là làn sóng rút bảo hiểm đối với các tàu di chuyển qua Eo biển Hormuz. Ngay cả khi Hải quân Mỹ có thể đảm bảo lưu thông qua tuyến hàng hải trọng yếu này, các công ty bảo hiểm vẫn có thể không sẵn sàng cung cấp bảo hiểm cho tàu thuyền đi qua, khiến hoạt động vận tải bị đình trệ trên thực tế.

Tiếp đến, chi phí vận chuyển tăng vọt - yếu tố có thể nhanh chóng bào mòn nhu cầu thực. Giá cước vận chuyển LNG đã tăng từ khoảng 23.000 USD/ngày trước xung đột lên trên 220.000 USD/ngày; tương đương mức tăng gần 1.000% và đây là chi phí thực tế mà các nhà vận chuyển và người tiêu dùng phải gánh chịu.

Sau cùng, lưu lượng tàu thuyền đi qua Eo biển Hormuz đã sụt giảm mạnh, từ khoảng 130 - 240 tàu mỗi ngày xuống chỉ còn khoảng 5 tàu, theo ông Larry Fink. Điều này về cơ bản khiến dòng chảy hàng hóa toàn cầu bị gián đoạn nghiêm trọng khi tuyến vận tải chiến lược này gần như bị “tê liệt”.

Tổng hợp các yếu tố trên, ông Fink cho rằng ngay cả khi giá dầu hạ nhiệt, điều đó cũng chưa chắc cải thiện được triển vọng kinh tế toàn cầu, bởi những nút thắt trong logistics và chuỗi cung ứng mới là rủi ro cốt lõi.

Trên lý thuyết, nguồn cung dầu bổ sung có thể tồn tại về mặt vật lý, nhưng trong thực tế sẽ không thể vận chuyển hoặc bảo hiểm, thì nguồn cung đó cũng không thể được phân phối ra thị trường. Cú sốc hiện nay ngày càng mang tính chất của một cú sốc năng lượng do đứt gãy logistics, hơn là chỉ đơn thuần là thiếu hụt sản lượng.

Những tác động tiêu cực ngày một rõ rệt này tiếp tục gây áp lực lên dữ liệu lạm phát, làm suy yếu chi tiêu và thắt chặt các điều kiện tài chính trong vài quý tới, trước khi dần phản ánh rõ rệt trong số liệu GDP cuối năm nay.

Các tổ chức tài chính Phố Wall, bao gồm Bank of America và Citadel Securities, đang bắt đầu cảnh báo rằng trọng tâm rủi ro của thị trường đang dịch chuyển rõ rệt. Thay vì lạm phát, mối lo lớn hơn hiện nay là tăng trưởng kinh tế, khi những gián đoạn kéo dài từ xung đột với Iran có thể siết chặt điều kiện tài chính và làm suy yếu nhu cầu toàn cầu.

Nhà phân tích Frank Flight của Citadel Securities cho biết: Thị trường cần sớm chứng kiến các tàu quốc tế lưu thông an toàn qua Eo biển Hormuz; nếu không, nhiều khả năng sẽ phải chuyển trọng tâm từ rủi ro lạm phát sang rủi ro tăng trưởng.

Đối với các nền kinh tế nhập khẩu nguyên liệu - xuất khẩu thành phẩm như Việt Nam, Hàn Quốc, Nhật Bản…, cú sốc logistics kiểu này thường gây tác động theo nhiều lớp, và thường tiêu cực hơn so với cú sốc giá dầu đơn thuần.

Trước hết, chi phí đầu vào tăng không chỉ đến từ giá năng lượng mà còn từ cước vận tải và bảo hiểm leo thang, khiến giá vốn sản xuất bị đội lên một cách khó dự báo. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp xuất khẩu lại gặp hạn chế trong việc chuyển phần chi phí này sang người mua do áp lực cạnh tranh toàn cầu, dẫn tới biên lợi nhuận bị co hẹp rõ rệt.

Đồng thời, sự thiếu ổn định của tuyến vận tải khiến chuỗi cung ứng bị gián đoạn, thời gian giao hàng kéo dài, làm suy giảm uy tín và nguy cơ mất đơn hàng vào tay các đối thủ có chuỗi cung ứng linh hoạt hơn. Hệ quả vĩ mô là một trạng thái “kẹt giữa hai gọng kìm”: lạm phát nhập khẩu gia tăng trong khi động lực tăng trưởng suy yếu.