Giá năng lượng leo thang đang làm gia tăng áp lực lạm phát và kìm hãm tăng trưởng kinh tế, khiến những dấu hiệu đình lạm của kinh tế toàn cầu dần xuất hiện ở nhiều khu vực trên thế giới.
Chỉ báo đáng lo ngại
Theo IMF, kinh tế toàn cầu vẫn có thể hấp thụ mức tăng khoảng 10% của giá năng lượng, nhưng tăng trưởng có thể giảm từ khoảng 3,2% xuống còn 3%. Các nhà kinh tế cũng dự báo nếu xung đột Trung Đông kéo dài, tăng trưởng kinh tế của Anh và Eurozone có thể chỉ đạt khoảng 1% hoặc thấp hơn.
Đà tăng mạnh của giá dầu được xem là một trong những yếu tố có thể kích hoạt nguy cơ đình lạm – khi tăng trưởng kinh tế chững lại trong khi lạm phát tiếp tục leo thang. Giá năng lượng cao làm gia tăng chi phí sản xuất và vận tải, gây áp lực lên giá cả, đồng thời làm suy yếu hoạt động kinh tế và gia tăng rủi ro suy thoái.
Theo nhà kinh tế Warren Hogan, cố vấn tại Judo Bank, xung đột Trung Đông kéo dài đang làm suy giảm triển vọng ổn định giá cả trên thị trường toàn cầu. Ông nhận định: “Có khả năng cao chúng ta đang chứng kiến một trong những cú sốc tăng giá dầu đột ngột nhất từng xảy ra đối với nền kinh tế thế giới.”
Nguồn cung khí đốt và phân bón cũng chịu tác động tiêu cực, khiến giá các mặt hàng này leo thang và làm gia tăng áp lực lạm phát. Xung đột Trung Đông được nhiều chuyên gia cho rằng sẽ tiếp tục khuếch đại áp lực giá năng lượng toàn cầu.
Các nhà kinh tế của Royal Bank of Canada (RBC) ước tính lạm phát tại Mỹ có thể tăng lên khoảng 3,7% nếu giá dầu duy trì quanh ngưỡng 100 USD/thùng.
Tác động của đà tăng giá dầu đã nhanh chóng lan tới người tiêu dùng Mỹ. Theo dữ liệu từ GasBuddy, giá xăng tại nước này đã tăng khoảng 25 cent trong tuần qua và tiếp tục tăng thêm 25 cent vào cuối tuần, đưa mức trung bình lên khoảng 3,44 USD/gallon.
Chi phí nhiên liệu leo thang không chỉ làm giảm thu nhập khả dụng của người lao động mà còn đẩy chi phí vận hành của doanh nghiệp lên cao, kéo theo nguy cơ giá nhiều loại hàng hóa – từ thực phẩm đến đồ nội thất – tiếp tục tăng.
Tại châu Âu, khu vực phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng, giá khí đốt tự nhiên đã tăng gần 67% chỉ trong tuần đầu kể từ khi xung đột bùng phát, theo phân tích của ANZ Bank.
Trong khi đó, tại Trung Quốc, các nhà kinh tế ANZ ước tính chỉ số giá sản xuất (PPI) có thể tăng thêm khoảng 0,4 điểm phần trăm nếu giá dầu duy trì ở mức cao, cho thấy áp lực chi phí đầu vào đang lan rộng trong chuỗi sản xuất toàn cầu.
Tại Australia, lạm phát có thể tiến gần ngưỡng 5%, cao hơn gần 1 điểm phần trăm so với dự báo trước xung đột Trung Đông. Các chuyên gia của Westpac cảnh báo giá xăng tại nước này có thể tăng thêm khoảng 1 AUD/lít, trong bối cảnh chi phí nhiên liệu đã cao hơn khoảng 0,20 AUD/lít so với tháng Hai.
Ở châu Á, khu vực từng hưởng lợi từ đà tăng mạnh của sản xuất công nghiệp nhờ bùng nổ công nghệ toàn cầu, một cú sốc năng lượng mới có thể làm gián đoạn động lực tăng trưởng. Theo Oxford Economics, điều này làm gia tăng nguy cơ đình lạm tại nhiều nền kinh tế trong khu vực.
Điều gì xảy ra tiếp theo?
Theo nhận định của Saul Eslake Bassanese, kinh tế toàn cầu có thể vẫn phải đối mặt với tăng trưởng chậm hơn và giá cả cao hơn ngay cả khi ông Trump chấm dứt xung đột ở Trung Đông. Nguyên nhân là giá dầu khó có khả năng quay trở lại mức thấp kỷ lục ghi nhận hồi đầu năm. Các nhà giao dịch sẽ tiếp tục tính thêm phí bảo hiểm rủi ro vào giá dầu để phản ánh nguy cơ xung đột có thể bùng phát trở lại.
Theo Sally Auld, chuyên gia kinh tế trưởng của National Australia Bank, nếu căng thẳng Trung Đông sớm hạ nhiệt, kinh tế thế giới có thể tránh được vòng xoáy lạm phát khi giá dầu dần ổn định. Tuy nhiên, bà cho rằng nếu xung đột kéo dài thêm khoảng một tháng, nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu nghiêm trọng có thể gia tăng, đồng thời giá dầu có khả năng duy trì quanh mức 120 USD/thùng.
Goldman Sachs ước tính rằng nếu tình trạng gián đoạn nguồn cung kéo dài một tháng, giá dầu thậm chí có thể vượt mức kỷ lục 145 USD/thùng. Trong khi đó, các nhà kinh tế của Westpac dự báo nếu sự gián đoạn kéo dài ba tháng, giá dầu có thể tăng lên tới 185 USD/thùng, kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng đối với kinh tế toàn cầu.
