Tại phiên thảo luận của Diễn đàn Nông nghiệp 2026: “Kiến tạo không gian phát triển và động lực tăng trưởng mới cho nông nghiệp Việt Nam", các chuyên gia, nhà quản lý đã nêu nhiều kiến nghị nhằm mở rộng không gian phát triển nông nghiệp.
Nông nghiệp từ lâu đã được khẳng định là "trụ đỡ" vững chắc của nền kinh tế Việt Nam. Dù tỷ trọng trực tiếp của ngành trong tổng sản phẩm quốc nội (GDP) thường duy trì ở mức dưới hai con số, song giá trị thực tế mà nông nghiệp đóng góp cho nền kinh tế lớn hơn rất nhiều nếu tính cả các chuỗi giá trị liên kết, công nghiệp chế biến và dịch vụ phụ trợ liên quan. Nhằm tìm kiếm giải pháp tháo gỡ khó khăn và định hình không gian phát triển mới cho ngành, Diễn đàn Nông nghiệp 2026: “Kiến tạo không gian phát triển và động lực tăng trưởng mới cho nông nghiệp Việt Nam", do Tạp chí Diễn đàn doanh nghiệp tổ chức tại TP HCM, chiều ngày 16/7 đã quy tụ nhiều chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp đầu ngành với những thảo luận thẳng thắn và sắc sảo.
Phát biểu tại phiên thảo luận của diễn đàn, bà Lê Thị Ánh Tuyết – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Đồng Nai nhận định, dù bức tranh nông nghiệp có nhiều điểm sáng, song sợi dây liên kết giữa doanh nghiệp và người nông dân hiện nay vẫn còn rất lỏng lẻo.
Bà chỉ rõ một nghịch lý đang tồn tại trên địa bàn tỉnh: Đồng Nai hiện có hơn 300 doanh nghiệp định hướng nông nghiệp công nghệ cao, nhưng hầu như chưa có đơn vị nào tiếp cận được các chính sách ưu đãi về thuế hay vốn vay từ Chính phủ. Nguyên nhân cốt lõi là do vướng mắc ở quy trình và thủ tục công nhận doanh nghiệp công nghệ cao.
Bên cạnh đó, các hợp tác xã (HTX) hiện nay quy mô còn nhỏ, chưa đủ tiềm lực kinh tế và pháp lý để làm đối trọng cân bằng trong các hợp đồng liên kết kinh tế với doanh nghiệp. Nhằm khắc phục tình trạng này, bà Tuyết đề xuất:
Chủ động chuyển đổi số: Doanh nghiệp cần đóng vai trò dẫn dắt, chủ động hỗ trợ nông dân chuẩn hóa quy trình canh tác và ứng dụng công nghệ số để xây dựng các vùng nguyên liệu an toàn, đạt chuẩn.
Thúc đẩy thực thi chính sách: Cơ quan quản lý cần sớm triển khai hiệu quả Nghị định 57 về chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn.
Cải thiện cơ chế tín dụng: Cần nới lỏng cơ chế cho vay tín chấp để các HTX và người nông dân dễ dàng tiếp cận nguồn vốn phát triển nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn.
Với kinh nghiệm 30 năm trong ngành thủy sản, ông Nguyễn Hoàng Anh – Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Nam Miền Trung bày tỏ sự trăn trở sâu sắc trước thực tế: dù kim ngạch xuất khẩu nông sản liên tục đạt những kỷ lục mới, tỷ trọng đóng góp trực tiếp của nông nghiệp vào GRDP ở nhiều địa phương lại đang có xu hướng sụt giảm. Ông đã đúc kết ba rào cản lớn nhất của ngành:
Thứ nhất, quy hoạch chưa tốt: Công tác quy hoạch vùng trồng, vùng nuôi còn lỏng lẻo, khiến người dân và doanh nghiệp liên tục chạy theo các "cơn sóng" thị trường (ví dụ như hiện tượng ồ ạt trồng sầu riêng), dẫn đến thiếu kiểm soát về quỹ đất và chất lượng sản phẩm đầu ra.
Thứ hai, tài chính bất cập: Hệ thống ngân hàng hiện áp dụng mức lãi suất "cào bằng" (khoảng 7%) cho toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp. Điều này chưa hợp lý, đáng ra cần có sự phân loại ưu đãi dòng vốn rõ ràng cho từng phân khúc chuyên biệt gồm: sản xuất sơ cấp, chế biến sâu và thương mại quốc tế để tạo động lực tăng trưởng. Đồng thời, bài toán tích tụ đất đai tại Việt Nam vẫn gặp khó khăn lớn hơn rất nhiều so với các nước láng giềng.
Thứ ba, cơ chế thực thi yếu: Các chính sách hỗ trợ dù nhiều nhưng khâu triển khai thực tế tại các địa phương còn chậm chạp, thiếu đồng bộ. Ông Nguyễn Hoàng Anh nhấn mạnh: "Chúng ta không cần thêm chính sách mới, điều cấp thiết nhất hiện nay là thực thi một cách hiệu quả và quyết liệt những cơ chế, chính sách đã có sẵn trên giấy tờ".
Mang đến diễn đàn một góc nhìn mang tính chiến lược, ông Nguyễn Đình Xuân – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh đề xuất ngành nông nghiệp cần mở rộng không gian phát triển theo "chiều thứ ba" – tức là tập trung tối đa vào giá trị gia tăng và phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn. Ông thẳng thắn phản biện lại quan điểm xem nhẹ nông nghiệp do tỷ trọng đóng góp GRDP thấp, đồng thời nhấn mạnh nông nghiệp là ngành sản xuất sơ cấp đóng vai trò nền tảng, giúp nhân rộng giá trị cho cả ngành công nghiệp chế biến lẫn dịch vụ.
Để nâng cao vị thế nông sản Việt, ông Xuân đưa ra các giải pháp đột phá:
Điều tiết theo tín hiệu thị trường: Việt Nam cần nghiên cứu học tập mô hình của các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) để điều tiết sản lượng nông sản xuất khẩu theo nhu cầu thực tế của thị trường thế giới nhằm giữ giá ổn định, tránh tình trạng các doanh nghiệp trong nước tự cạnh tranh, dìm giá lẫn nhau.
Chuyên nghiệp hóa hợp đồng nông sản: Khắc phục sự lỏng lẻo trong hợp đồng bao tiêu bằng cách áp dụng rộng rãi mô hình của ngành chăn nuôi (cho phép thế chấp bằng tài sản trên đất và dòng tiền doanh nghiệp) sang cho lĩnh vực trồng trọt.
Tối ưu hóa chuỗi cung ứng: Thay vì chỉ trích vai trò của thương lái, ngành cần chuyên nghiệp hóa hệ thống logistics và chuỗi cung ứng để giảm thiểu tối đa các chi phí trung gian không đáng có.
Ông Nguyễn Trí Công – Chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi tỉnh Đồng Nai đã đưa ra lời báo động về thực trạng đầy xót xa: khoảng 60% nông hộ chăn nuôi quy mô nhỏ đã biến mất khỏi thị trường trong vòng 10 năm qua. Điều này đang đặt ra áp lực đè nặng lên vấn đề an sinh xã hội tại nông thôn.
Ông chỉ ra những rào cản pháp lý có phần phi lý trong việc ứng dụng kinh tế tuần hoàn, chẳng hạn như thủ tục xin phép xử lý môi trường để tái sử dụng phụ phẩm trái cây làm thức ăn cho đàn bò hiện vẫn gặp vô vàn vướng mắc về luật pháp.
Đối với công tác quản lý an toàn thực phẩm, ông Công kiến nghị cơ quan chức năng cần quy trách nhiệm về một mối duy nhất, áp dụng nguyên tắc: Doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm hoàn toàn trên toàn bộ chuỗi cung ứng sản phẩm do mình phân phối. Đặc biệt, ông tha thiết đề nghị các cơ quan quản lý "không hình sự hóa các quan hệ kinh tế" đối với các sai phạm kỹ thuật ngoài ý muốn, ví dụ như sự cố phản ứng dương tính giả của vắc-xin dịch tả heo châu Phi.
Ông cũng kêu gọi Nhà nước hỗ trợ lãi suất ưu đãi để các trang trại mạnh dạn đầu tư công nghệ đạt chuẩn Net Zero và thay đổi phương pháp xử lý dịch bệnh từ chôn lấp truyền thống sang công nghệ nhiệt nhằm bảo vệ môi trường bền vững.
GS TS Dương Nguyên Khang - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao Khoa học Công nghệ (Trường Đại học Nông Lâm TP HCM) đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc dịch chuyển sang mô hình nông nghiệp tuần hoàn và phát thải thấp nhằm đạt mục tiêu Net Zero methane vào năm 2050.
Dưới góc nhìn của một nhà khoa học thực tiễn, ông cho rằng áp lực từ chi phí đầu vào và tiêu chuẩn thị trường đòi hỏi chúng ta phải thay đổi tư duy: biến phụ phẩm (như rơm rạ, bã mì, vỏ tôm) từ "đồ bỏ đi" gây ô nhiễm thành tài nguyên giá trị. Ông dẫn chứng các mô hình thành công như nuôi trùn quế, ruồi lính đen để xử lý chất thải thành protein chăn nuôi và phân bón hữu cơ.
Đặc biệt, GS Khang đề cao vai trò của công nghệ số và AI trong việc tối ưu hóa sản xuất. Nhóm nghiên cứu của ông đã ứng dụng điện toán đám mây để phân tích dinh dưỡng thức ăn qua hình ảnh, từ đó dự báo tốc độ tăng trưởng và kiểm soát phát thải methane trên từng cá thể bò. Cuối cùng, ông kiến nghị cần hoàn thiện các tiêu chuẩn, quy chuẩn chính sách để số hóa dữ liệu và chuyển giao tri thức từ phòng thí nghiệm thành các mô hình trình diễn thực tế, giúp người nông dân chủ động kiến tạo nền nông nghiệp bền vững.
Phát biểu kết luận và bế mạc diễn đàn, ông Trần Ngọc Liêm – Phó Tổng thư ký VCCI, Giám đốc VCCI-HCM đánh giá cao tinh thần trách nhiệm và tính xây dựng của hơn 10 ý kiến tham luận từ các đại biểu, chuyên gia tại chương trình. Ông Liêm tái khẳng định: Nông nghiệp hoàn toàn xứng đáng là trụ đỡ cốt lõi của nền kinh tế quốc gia, và không gian phát triển của ngành này còn rất rộng mở nếu chúng ta nhìn nhận đầy đủ chuỗi giá trị lan tỏa sang các ngành công nghiệp và dịch vụ khác.
Qua diễn biến thảo luận tại diễn đàn, ông Trần Ngọc Liêm tổng kết 3 nhóm vấn đề trọng tâm mà toàn ngành cần tập trung quyết liệt trong thời gian tới:
Một là, tiếp tục hoàn thiện và quyết liệt thực thi chính sách phát triển kinh tế nông nghiệp: Phối hợp đồng bộ giữa các Bộ, ngành (đặc biệt là Bộ NN&MT và Bộ Công Thương) để các nghị quyết, chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế nông nghiệp sớm đi vào cuộc sống, hỗ trợ tối đa cho doanh nghiệp.
Hai là, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng cường liên kết sâu rộng: Thúc đẩy mạnh mẽ mối liên kết chặt chẽ giữa nhà khoa học, nhà doanh nghiệp, HTX và người nông dân để chuyển giao công nghệ, tạo sức bật lớn cho sản xuất.
Ba là, kiên định mục tiêu chuyển đổi xanh và phát triển bền vững: Đây là yêu cầu bắt buộc để nông sản Việt Nam tồn tại và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp, công ty cổ phần lớn đã chủ động ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi xanh rất hiệu quả.
Ông Trần Ngọc Liêm khẳng định, Ban thư ký diễn đàn sẽ tiến hành tổng hợp, biên tập một cách đầy đủ và chi tiết toàn bộ các ý kiến phát biểu, tham luận tâm huyết tại buổi làm việc. Trên cơ sở đó, VCCI sẽ chính thức gửi văn bản kiến nghị lên Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các Bộ, ngành liên quan nhằm tháo gỡ triệt để các rào cản, xây dựng một môi trường thể chế thuận lợi nhất, giúp ngành nông nghiệp bứt phá mạnh mẽ theo đúng định hướng chiến lược của Đảng và Nhà nước.
Thay mặt ban tổ chức, Giám đốc VCCI-HCM gửi lời cảm ơn trân trọng tới sự tham gia đông đủ của cộng đồng doanh nghiệp, các chuyên gia, các cơ quan thông tấn báo chí đã kịp thời truyền tải thông tin diễn đàn, cũng như các đơn vị tài trợ đã đồng hành cùng chương trình, góp phần tạo nên sự thành công tốt đẹp cho diễn đàn.
