Giải “bài toán kép” cho năng lượng

Theo Thông tư số 50/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương, từ ngày 01/6/2026 xăng không chì trên toàn quốc phải được phối trộn thành xăng E10. Đây là bước đi mang tính đột phá nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào xăng khoáng, tận dụng tối đa nguồn lực nội tại và hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050 mà Chính phủ đã khẳng định trước cộng đồng quốc tế.

Mặc dù vậy, đây được xem là một lộ trình có thể sẽ gặp nhiều thách thức. Theo tính toán của Bộ Công Thương, khi chuyển sang E10, nhu cầu ethanol phục vụ pha chế ước tính khoảng 1,1 triệu m³ mỗi năm. Trong khi đó, tổng công suất thiết kế của 6 nhà máy ethanol trong nước chỉ đạt khoảng 500.000 m³/năm, và hiện mới chỉ một nửa trong số đó vận hành ổn định. Như vậy, ít nhất 60% nhu cầu ethanol trong giai đoạn đầu phải phụ thuộc vào nhập khẩu từ các thị trường lớn như Mỹ và Brazil.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Hồ Ngọc Linh, Phó trưởng Phòng Kỹ thuật của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), thừa nhận: Hiện nay, nguồn cung trong nước mới đáp ứng khoảng 20.000 m³ mỗi tháng, trong khi nhu cầu của toàn hệ thống đã ở mức 45.000 - 50.000 m³.

Để bù đắp, doanh nghiệp này đã phải chủ động đàm phán các hợp đồng dài hạn với đối tác từ Mỹ, Singapore và Hàn Quốc.

Bên cạnh đó, điểm nghẽn không chỉ nằm ở ethanol mà còn ở chính hạ tầng lọc hóa dầu nội địa. Ông Hồ Ngọc Linh cho biết thêm, theo thiết kế hiện tại, nhà máy lọc dầu Dung Quất vẫn chưa thể cung cấp xăng dầu đạt tiêu chuẩn cao theo lộ trình mới, trong khi Nhà máy Nghi Sơn tuy có thể cung ứng nhưng sản lượng còn hạn chế. “Việc chuyển đổi này không thể thực hiện trong một sớm một chiều, mà là một quá trình có lộ trình rõ ràng”, ông Linh nhấn mạnh.

Trong bối cảnh đó, việc thị trường thế giới đang chao đảo vì khủng hoảng tại eo biển Hormuz khiến bài toán an ninh năng lượng càng trở nên cấp bách. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khoảng 11 triệu thùng dầu/ngày bị gián đoạn qua tuyến vận chuyển chiến lược này, đẩy giá dầu vượt ngưỡng 100 USD/thùng. TS Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, cảnh báo: Khi giá xăng dầu tăng 10%, tăng trưởng GDP có thể giảm khoảng 0,5 điểm phần trăm. Với mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026, đây là áp lực không nhỏ.

Theo TS Đặng Tất Thành (Cục Đổi mới sáng tạo, Bộ Công Thương), giải pháp bền vững vẫn phải đến từ nội lực: “Chúng ta có nguồn nguyên liệu nông nghiệp phong phú. Nếu tận dụng được, nhiên liệu sinh học không chỉ giảm phát thải mà còn tạo đầu ra ổn định cho sắn, ngô”. Về dài hạn, Bộ Công Thương định hướng quy hoạch vùng nguyên liệu và xây dựng chuỗi liên kết bền vững giữa nhà máy và nông dân.

Rõ ràng, lộ trình xăng sinh học không chỉ là câu chuyện của ngành năng lượng mà là “bài toán kép” liên quan đến an ninh năng lượng, tái cơ cấu nông nghiệp và ứng phó với biến động địa chính trị. Như Thủ tướng Phạm Minh Chính đã từng khẳng định tại phiên họp Ban chỉ đạo COP26 hồi tháng 1: Phấn đấu đạt Net Zero vào năm 2050 không chỉ là lời hứa mà là cam kết hành động, là sứ mệnh chính trị của quốc gia.