Giải bài toán thúc đẩy thị trường khí thiên nhiên hóa lỏng

Theo Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, phát triển điện khí là một trong những trụ cột quan trọng nhất để đảm bảo an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển dịch xanh. Cụ thể, mục tiêu đặt ra đến năm 2030, tỷ trọng điện khí sẽ chiếm gần 25% trong cơ cấu hệ thống điện, trong đó công suất điện khí sử dụng khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) nhập khẩu lên tới 22.400 MW đòi hỏi phải có hạ tầng và logistics phát triển đồng bộ, đủ lớn cũng như có thị trường LNG mang tính quốc tế có thể kết nối vào chuỗi giá trị năng lượng toàn cầu.

Chưa kể, ngày 20/8/2025, Bộ Chính trị cũng đã ban hành Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, với quan điểm xuyên suốt: phát triển năng lượng phải gắn với thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, an sinh xã hội, quốc phòng và an ninh quốc gia.

Nghị quyết đặt mục tiêu xây dựng hệ thống năng lượng đồng bộ, hiện đại; phát triển thị trường năng lượng cạnh tranh, minh bạch; sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải khí nhà kính và tăng cường kết nối khu vực, quốc tế. Đặc biệt, Nghị quyết đã xác định rõ vai trò của năng lượng sạch, trong đó có LNG, là một trong những trụ cột quan trọng để bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng bền vững.

Trên thực tế, dù gia nhập thị trường LNG không sớm, song các doanh nghiệp khí Việt Nam đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận, tuy nhiên, để đạt mục tiêu phát triển thị trường này đạt 30 –35 tỷ m3 vào năm 2030 theo Nghị quyết 70-NQ/TW, vẫn còn đó những thách thức.

Theo TS Nguyễn Quốc Thập - Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, LNG là thị trường mang tính toàn cầu nhưng các doanh nghiệp khí Việt Nam vẫn phải hoạt động với khuôn khổ pháp lý trong nước, trong khi chuỗi khí – điện – LNG – phân phối và hộ tiêu thụ chưa được đồng bộ, mức độ hội nhập quốc tế còn hạn chế.

Bên cạnh đó, phần lớn doanh nghiệp khí trong nước có quy mô còn nhỏ, hạn chế về năng lực tài chính và kinh nghiệm đàm phán hợp đồng quốc tế, gặp khó khăn trong việc lựa chọn đối tác chiến lược. Đặc biệt, rủi ro về giá LNG và biến động địa chính trị cũng là thách thức lớn trong khi năng lực phòng ngừa và quản trị rủi ro tài chính của nhiều doanh nghiệp còn hạn chế.

Từ thực tế đã nêu, TS Nguyễn Quốc Thập cho rằng, giải pháp chính là sớm hoàn thiện khung pháp lý và thị trường LNG theo hướng thống nhất, đồng bộ từ nhập khẩu, mua bán đến thương mại LNG, với tư duy đổi mới coi LNG là hàng hóa năng lượng có tính quốc tế và cho phép áp dụng thông lệ thị trường quốc tế.

Cùng với đó, xây dựng cơ chế giá LNG – điện khí đồng bộ, tiệm cận xu hướng quốc tế; triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA); phát triển hạ tầng LNG gắn với các trung tâm tiêu thụ lớn, khuyến khích đầu tư tư nhân, doanh nghiệp nhà nước và mô hình PPP.

Cùng quan điểm này, PGS, TS Lê Quang Duyến - Trưởng khoa Dầu khí và Năng lượng, trường Đại học Mỏ – Địa chất cũng cho rằng, mặc dù Việt Nam đã có những nền tảng ban đầu như kho LNG Thị Vải đi vào vận hành, sự tham gia của các nhà đầu tư quốc tế tại Cái Mép, cùng khung pháp lý mới, nhưng cơ chế giá, khả năng tiếp cận hạ tầng và khung điều tiết thị trường khí vẫn còn nhiều bất cập, chưa theo kịp yêu cầu hội nhập sâu rộng.

Theo đó, các rào cản lớn hiện nay vẫn là thiếu cơ chế khuyến khích ký hợp đồng LNG dài hạn; tiếp cận hạ tầng kho cảng, phương tiện vận chuyển và lưu trữ LNG (FSRU) và đường ống chưa minh bạch; khung giá và phí truyền tải chưa hoàn chỉnh; rủi ro chính sách khiến chi phí vốn tăng cao; trong khi năng lực thương mại LNG và quản trị rủi ro của nhiều doanh nghiệp còn hạn chế.

Vì vậy, để vượt qua các rào cản, PGS, TS Lê Quang Duyến cho hay, trong ngắn hạn, cần sớm minh định cơ chế giá và hợp đồng LNG, ban hành hướng dẫn tạm thời cho hợp đồng dài hạn, cơ chế tiếp cận hạ tầng và khung phí kho cảng minh bạch; hỗ trợ doanh nghiệp bằng các công cụ giảm rủi ro tài chính và đào tạo chuyên sâu về thương mại LNG.

Về trung và dài hạn, việc cải tổ thể chế điều tiết, phát triển thị trường giao ngay, sàn giao dịch khí, chuẩn hóa hợp đồng và từng bước hình thành chuỗi cung ứng “LNG carbon thấp” được coi là điều kiện then chốt để kết nối vào thị trường năng lượng toàn cầu.

Liên quan đến vấn đề này, một số ý kiến cũng bày tỏ, nếu được hỗ trợ bằng các khung chính sách phù hợp, tiến bộ và ổn định, doanh nghiệp khí Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành chủ thể quan trọng trong chuỗi giá trị LNG khu vực và toàn cầu, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng bền vững.