Từ tháng 10/2026, kết quả giải ngân vốn đầu tư công sẽ chính thức được “chấm điểm”.
Cách làm này sẽ chấm dứt tình trạng mịt mờ trách nhiệm vốn đã tồn tại lâu nay, đồng thời sẽ tạo ra bầu không khí thi đua, cạnh tranh lành mạnh giữa các bộ, ngành, địa phương.
Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương, hệ thống chấm điểm được xây dựng nhằm nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong tổ chức thực hiện kế hoạch vốn, đồng thời tạo thêm công cụ phục vụ công tác điều hành, đánh giá và thi đua, khen thưởng.
Bộ Tài chính đã hướng dẫn cụ thể việc cập nhật dữ liệu trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính.
Theo đó, các bộ, ngành, địa phương phải đăng ký kế hoạch giải ngân trong tháng trước 24 giờ ngày 15; cập nhật khó khăn, vướng mắc trước 24 giờ ngày 25 hàng tháng. Các địa phương cũng phải cập nhật số liệu giải ngân vốn ngân sách địa phương cấp bằng lệnh chi tiền qua Sở Tài chính.
Như vậy, việc lượng hóa nhiệm vụ này là động thái điều hành mang tính kỹ trị, phù hợp với xu hướng xây dựng chính quyền hiện đại, minh bạch; đồng thời giải quyết được rất nhiều vấn đề liên đới.
Thứ nhất, làm rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị; người lãnh đạo, quản lý. Chấm dứt thời kỳ mà Chính phủ giao vốn xong phải “chạy theo” đôn đốc từng bộ ngành, địa phương. Thủ tướng Chính phủ phải tổ chức rất nhiều cuộc họp “cầm tay chỉ việc”.
Thứ hai, thông qua chỉ số KPI giải ngân vốn đầu tư công có thể làm căn cứ đánh giá phần nào năng lực, quyết tâm chính trị của người đứng đầu và bộ máy thừa hành. Đó là cơ sở để những người làm công tác tổ chức nhân sự bố trí đúng người, đúng việc, giúp tăng hiệu quả, hiệu lực của chính quyền 2 cấp.
Dẫu vậy, số hóa chỉ là công cụ hỗ trợ quản trị. Muốn KPI trở thành động lực thúc đẩy giải ngân, điều quan trọng hơn là tiếp tục cải cách thể chế, đơn giản hóa quy trình và tháo gỡ các vướng mắc về đất đai, tài sản công cũng như cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương.
Thực tế nhiều năm qua cho thấy, không ít dự án đầu tư công chậm giải ngân không phải vì chủ đầu tư thiếu quyết tâm, mà do vướng mắc ở nhiều khâu như giải phóng mặt bằng, điều chỉnh quy hoạch, thủ tục đất đai, lựa chọn nhà thầu, nguồn vật liệu hay sự phối hợp giữa các cơ quan. Khi các “nút thắt” này chưa được xử lý đồng bộ, việc đánh giá bằng KPI rất dễ rơi vào tình trạng đo được kết quả nhưng chưa phản ánh đầy đủ nguyên nhân.
Đơn cử, Dự án đường ven biển kết nối Hành lang kinh tế Đông - Tây (Quảng Trị) mặc dù đã giao đến 90% mặt bằng “sạch”, nguồn vốn sẵn sàng nhưng nhiều gói thầu hiện vẫn triển khai rất chậm, dẫn đến viễn cảnh khó hoàn thành vào năm 2027 như dự kiến.
UBND tỉnh Quảng Trị chỉ đạo cơ quan chuyên môn giám sát tiến độ từng ngày, yêu cầu các nhà thầu phải lập lại bảng tiến độ chi tiết cho từng hạng mục công trình. Những đơn vị thi công chậm trễ không có lý do chính đáng sẽ bị xử lý theo các điều khoản hợp đồng đã ký kết.
Từ đó cho thấy rằng, để cơ chế KPI trong đầu tư công thực sự phát huy tác dụng - không chỉ là xây dựng bộ chỉ số đánh giá, mà còn phải đồng thời cải cách quy trình, hoàn thiện thể chế, minh bạch thông tin quy hoạch, phân định rõ trách nhiệm giữa các cấp và tháo gỡ các điểm nghẽn mang tính hệ thống.
KPI không chỉ là thước đo tiến độ giải ngân, mà còn là bước chuyển trong tư duy quản trị đầu tư công. Khi đi cùng cải cách thể chế và tháo gỡ các điểm nghẽn, cơ chế này được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, góp phần tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế bền vững.
