Với những nền tảng pháp lý mới, Luật Dự trữ quốc gia 2025 được kỳ vọng sẽ đưa hệ thống dự trữ trở thành "lá chắn" kinh tế xã hội có khả năng điều tiết, can thiệp hiệu quả khi thị trường gặp biến động.
Luật Dự trữ quốc gia (sửa đổi) được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10 với nhiều điều chỉnh quan trọng nhằm nâng cao năng lực ứng phó rủi ro và bảo đảm an ninh kinh tế.
Đáp ứng yêu cầu thực tiễn
Với 6 Chương và 36 Điều, Luật Dự trữ quốc gia 2025 đã mở rộng mục tiêu dự trữ quốc gia gồm an sinh xã hội phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện tự chủ chiến lược và là công cụ điều tiết thị trường. Đồng thời, Luật đã tăng cường phân quyền, phân cấp mạnh mẽ và triệt để cho các bộ, ngành quản lý hàng dự trữ quốc gia, tạo thuận lợi tối đa trong tổ chức thực thi.
So với Luật cũ năm 2012, Luật Dự trữ quốc gia mới đã giảm 30/66 Điều; trong đó sửa đổi 31 Điều và bổ sung 05 Điều về dự trữ chiến lược, điều khoản chuyển tiếp và trách nhiệm của các cơ quan quản lý Nhà nước.
Tinh thần chung là Luật mới đã kế thừa các nội dung hợp lý của luật cũ và xây dựng các quy định mới theo hướng phân cấp, phân quyền mạnh hơn, cắt giảm thủ tục hành chính, bảo đảm tính linh hoạt, chủ động của các cơ quan, đơn vị trong quá trình thực thi công tác dự trữ quốc gia.
Đáng chú ý là quy định về dự trữ chiến lược, đây là nội dung nhằm thể chế hóa Kết luận số 115-KL/TW và Thông báo số 342-TB/VPTW. Cụ thể, Luật đã quy định về "Dự trữ chiến lược" theo hướng chỉ quy định mang tính nguyên tắc. Bao gồm các nội dung về: chính sách của nhà nước, yêu cầu về dự trữ chiến lược và dự trữ chiến lược trong điều tiết thị trường. Trên cơ sở đó, giao Chính phủ quy định cụ thể trong từng thời kỳ để bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với tình hình thực tế.
Luật cũng đã quy định rõ về nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong dự trữ quốc gia. Trong đó, đặt ra mục tiêu hướng tới rất cụ thể, bao gồm:
Bảo đảm chất lượng, giảm hao hụt, kéo dài thời hạn lưu kho bảo quản hàng dự trữ quốc gia, hàng dự trữ chiến lược; bảo vệ môi trường; phù hợp với thực tiễn; tiếp thu, chuyển giao có chọn lọc công nghệ bảo quản tiên tiến của quốc tế; nâng cao năng suất lao động, bảo đảm nhập, xuất hàng dự trữ quốc gia, hàng dự trữ chiến lược nhanh chóng, kịp thời.
Bước đi đột phá
Nhìn nhận về nội dung Luật này, không ít ý kiến cũng cho hay, Luật Dự trữ quốc gia 2025 được Quốc hội thông qua đánh dấu một bước chuyển quan trọng đối với ngành Dự trữ, khi dự trữ quốc gia được đưa vào vị trí chiến lược, trụ cột của an ninh kinh tế - xã hội và ổn định vĩ mô, hướng tới mục tiêu hiện đại hoá và đáp ứng các yêu cầu nhiệm vụ ngày càng lớn với quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong kỷ nguyên mới.
Theo Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp, Giám đốc Công ty Luật HPVN, những thay đổi trong Luật cho thấy tư duy quản lý dự trữ đã được mở rộng từ cách tiếp cận dự trữ truyền thống sang một cấu trúc dự trữ linh hoạt, gắn với yêu cầu ứng phó rủi ro tổng hợp, từ thiên tai, biến đổi khí hậu đến các cú sốc về kinh tế, năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Bên cạnh đó, việc bổ sung và làm rõ khái niệm dự trữ chiến lược, bao gồm cả tài nguyên khoáng sản quan trọng, năng lượng quốc gia và sản phẩm công nghệ cao, cũng cho thấy, Luật đã tiệm cận hơn với yêu cầu bảo đảm an ninh kinh tế trong dài hạn.
“Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược gia tăng và chuỗi cung ứng trên phạm vi toàn cầu ngày càng chịu ảnh hưởng nhiều từ tác động chính trị, dự trữ quốc gia không chỉ là công cụ ứng phó tình huống khẩn cấp mà còn trở thành một yếu tố cấu thành năng lực tự chủ của nền kinh tế”, Luật sư Hiệp chia sẻ.
Đồng thời cho biết, Luật sửa đổi cũng tạo dấu mốc quan trọng trong việc thúc đẩy xã hội hóa hoạt động dự trữ quốc gia. Việc mở rộng không gian tham gia của doanh nghiệp, đi kèm các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng và hỗ trợ chi phí bảo quản, phản ánh sự chuyển dịch sang mô hình huy động nguồn lực xã hội có kiểm soát. Qua đó, không chỉ góp phần giảm áp lực lên ngân sách nhà nước mà còn khai thác được năng lực lưu trữ, logistics và quản trị hàng hóa ngày càng chuyên nghiệp của khu vực tư nhân.
Đặc biệt, việc nhấn mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong quản lý dự trữ cho thấy Luật sẽ giải quyết hiệu quả những hạn chế, bất cập của công tác dự trữ truyền thống như chi phí bảo quản cao, nguy cơ hao hụt, thất thoát và thiếu tính linh hoạt. Khi hệ thống thông tin và dữ liệu được kết nối đồng bộ, dự trữ quốc gia sẽ từng bước trở thành một công cụ điều hành chủ động, hỗ trợ dự báo và ra quyết định chính sách kịp thời.
Trước đó, cho ý kiến thảo luận về Luật này tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, một số đại biểu Quốc hội cũng bày tỏ đánh giá cao việc thể hiện rõ tinh thần phân cấp, phân quyền mạnh mẽ trong Dự thảo Luật này.
Theo các đại biểu, việc chuyển thẩm quyền quyết định nhập, xuất, mua hàng dự trữ quốc gia từ Thủ tướng Chính phủ sang Bộ trưởng Bộ Tài chính và lãnh đạo các bộ, ngành sẽ giúp rút ngắn thời gian xử lý và nâng cao hiệu quả công tác dự trữ quốc gia.
Đồng thời, việc bổ sung khái niệm và quy định rõ ràng về “dự trữ chiến lược” tại Chương V của Dự thảo Luật, đã cụ thể hóa Kết luận 115-KL/TW của Bộ Chính trị và khẳng định vai trò của dự trữ quốc gia như một công cụ điều tiết thị trường, bảo đảm an ninh kinh tế và tài chính quốc gia, phù hợp với yêu cầu quản trị hiện đại.
Không chỉ các đại biểu Quốc hội, trong quá trình góp ý, nhiều chuyên gia cũng đánh giá, việc sửa đổi Luật Dự trữ quốc gia là một bước đi đột phá, thay đổi cơ bản vị trí, vai trò của ngành Dự trữ quốc gia, là bước ngoặt chiến lược nhằm chuyển đổi mô hình dự trữ quốc gia từ “cứu trợ thụ động” sang “dự trữ chiến lược và công cụ điều tiết chủ động”. Đặc biệt, việc bổ sung quy định về Dự trữ chiến lược, biến hệ thống dự trữ không chỉ là công cụ phòng ngừa rủi ro mà còn là nền tảng kiên cường, trụ cột đảm bảo an ninh quốc gia và phát triển bền vững.
