Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ, Luật Quy hoạch 2025 được Quốc hội thông qua được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý thống nhất cho phát triển.
Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Quy hoạch 2025 tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV. Đạo luật này được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những nút thắt kéo dài gần 8 năm từ Luật Quy hoạch 2017, góp phần hoàn thiện hệ thống quy hoạch quốc gia, loại bỏ cơ chế “xin – cho” và lợi ích nhóm, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Nhiều chính sách nổi bật
Theo đó, về hoàn thiện hệ thống và thứ tự ưu tiên quy hoạch, Luật mới xác định rõ mối quan hệ giữa các cấp quy hoạch, với quy hoạch cấp trên làm cơ sở cho cấp dưới; quy hoạch ngành phải tuân thủ quy hoạch tổng thể quốc gia và quy hoạch vùng. Hệ thống bao gồm quy hoạch quốc gia (tổng thể, không gian biển, sử dụng đất, ngành), quy hoạch vùng, tỉnh, chi tiết ngành, đô thị - nông thôn, và đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.
Bổ sung điều chỉnh nguyên tắc chung đối với quy hoạch chi tiết ngành, bao gồm yêu cầu hoạt động quy hoạch, hồ sơ quy hoạch, công bố, lưu trữ, chia sẻ dữ liệu, và đánh giá phù hợp dự án đầu tư với quy hoạch. Các luật chuyên ngành sẽ quy định chi tiết về lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch chi tiết ngành, đô thị và nông thôn.
Về thống nhất thời kỳ và tầm nhìn, Luật mới quy định, thời kỳ quy hoạch là 10 năm (từ năm kết thúc bằng 1 đến năm kết thúc bằng 0), tầm nhìn 30 năm, nhằm đồng bộ với Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, tránh tư duy nhiệm kỳ.
Bên cạnh đó, cho phép điều chỉnh quy hoạch theo thủ tục rút gọn đối với dự án quan trọng quốc gia, thực hiện chỉ đạo của Bộ Chính trị - Ban Bí thư, hoặc các trường hợp khẩn cấp về quốc phòng, an ninh, đầu tư công. Sau quyết định đầu tư khác quy hoạch, sẽ cập nhật và điều chỉnh kịp thời…
Ngoài ra, Luật cũng quy định về việc, ứng dụng công nghệ và phân cấp, trong đó thiết lập Hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quốc gia về quy hoạch để công khai, kết nối liên thông, phục vụ tra cứu cho người dân và doanh nghiệp. Giữ thẩm quyền Quốc hội với quy hoạch mới về không gian biển và sử dụng đất quốc gia; ủy quyền Thủ tướng điều chỉnh quy hoạch 2021-2030. Sửa đổi nội dung quy hoạch vùng tại Điều 29 để làm rõ vai trò cụ thể hóa định hướng phát triển vùng, liên kết vùng, đáp ứng phát triển bền vững và liên kết ngành, địa phương trên phạm vi lãnh thổ vùng.
Nhiều kỳ vọng
Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ hậu sáp nhập đơn vị hành chính, thúc đẩy thu hút dòng vốn FDI chiến lược, phát triển các dự án hạ tầng quy mô lớn và bứt tốc chuyển đổi số, không ít ý kiến cho rằng, Luật Quy hoạch 2025 được thông qua kỳ vọng sẽ giúp tháo những "nút thắt" còn tồn tại, từ đó kiến tạo một "đường băng" pháp lý đủ rộng, đủ chắc để doanh nghiệp cất cánh, để nền kinh tế vươn mình.
Chia sẻ với báo chí về Luật này vừa qua, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho hay, Luật Quy hoạch năm 2025 đã có những quy định thể hiện sự đổi mới về tư duy quản lý đầu tư, gắn kết chặt chẽ giữa quản lý nhà nước về quy hoạch với đầu tư phát triển qua các quy định như bỏ quy định về Danh mục dự án trong nội dung quy hoạch để bảo đảm linh hoạt trong tổ chức thực hiện quy hoạch; tránh tình trạng “quy hoạch chạy theo dự án”; đơn giản hoá trình tự, thủ tục đánh giá sự phù hợp của chủ trương đầu tư, dự án đầu tư với quy hoạch.
Theo thứ trưởng, việc đánh giá sự phù hợp này dựa trên việc quy định ba nguyên tắc:
Một - việc chấp thuận hoặc phê duyệt chủ trương đầu tư của dự án chỉ cần căn cứ vào một trong các quy hoạch thuộc hệ thống quy hoạch để đánh giá sự phù hợp của dự án.
Hai - đối với dự án đầu tư xây dựng sửa chữa, tu bổ, hoàn thiện, nâng cấp, cải tạo, mở rộng công trình hiện có hoặc xây dựng mới công trình thay thế công trình hiện có và giữ nguyên mục tiêu, địa điểm, quy mô thì không yêu cầu đánh giá sự phù hợp của dự án với quy hoạch.
Ba - trường hợp thực hiện dự án đầu tư công đặc biệt, dự án đầu tư công khẩn cấp theo quy định của pháp luật về đầu tư công; dự án khác theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư Trung ương Đảng, Đảng ủy Chính phủ thì cơ quan, người có thẩm quyền quyết định đầu tư dự án được phép quyết định đầu tư khác với quy hoạch có liên quan, bảo đảm phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước.
Đồng thời, Luật cũng quy định dự án được triển khai ngay mà không cần chờ điều chỉnh quy hoạch khi nội dung quy hoạch có sự mâu thuẫn với nhau. Sau khi dự án được quyết định đầu tư, thì quy hoạch có liên quan có nội dung mâu thuẫn với quyết định đầu tư phải được kịp thời rà soát, điều chỉnh theo trình tự, thủ tục rút gọn.
“Với những đổi mới nói trên, Luật Quy hoạch năm 2025 được kỳ vọng sẽ giải quyết các khó khăn, vướng mắc trong đánh giá sự phù hợp của dự án với quy hoạch, đẩy nhanh tiến độ của các dự án đầu tư, đặc biệt là các dự án quan trọng nhằm hiện thực hóa nhiều chủ trương, chính sách của Đảng, tạo ra động lực mới cho phát triển, huy động có hiệu quả mọi nguồn lực, mọi thành phần kinh tế tham gia vào phát triển đất nước, nhất là phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân”, Thứ trưởng chia sẻ.
Nhìn nhận về nội dung Luật Quy hoạch 2025, không ít ý kiến cũng kỳ vọng, với hệ thống quy định được hoàn thiện, Luật mới sẽ tạo hành lang pháp lý thống nhất cho phát triển, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất đai, giảm xung đột trong quá trình khai thác tài nguyên, thúc đẩy kết nối vùng – liên vùng và hỗ trợ triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm.
Được biết, Luật sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2026, thời gian qua, Bộ Tài chính cũng đã tập xây dựng và hoàn thiện các chính sách hướng dẫn thi hành để đảm bảo đưa Luật sớm đi vào thực tiễn.
