Mở rộng cung cấp dịch vụ kế toán gắn với nâng cao quản trị doanh nghiệp

Tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, tại phiên họp sáng 13/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về nội dung dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập và nghe Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu dự án luật.

Thông tin tại phiên họp, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, quá trình thảo luận dự án luật, cơ quan soạn thảo đã nhận được sự quan tâm lớn với 15 lượt ý kiến phát biểu tại tổ, 4 đoàn đại biểu Quốc hội góp ý bằng văn bản và 6 đại biểu phát biểu tại hội trường.

Theo Bộ trưởng, các đại biểu đều nhấn mạnh vai trò cốt lõi của công tác kế toán, kiểm toán trong việc cung cấp thông tin trung thực, hợp lý cho các bên liên quan (stakeholders) – không chỉ chủ sở hữu doanh nghiệp mà còn cả người cho vay, nhà đầu tư và nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ. Trên thế giới, đây là nghề lâu đời với các hiệp hội quốc tế đặt ra chuẩn mực và đạo đức nghề nghiệp rất chặt chẽ. Việt Nam hiện cũng có Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán, là thành viên của tổ chức quốc tế và tuân thủ các quy định này để bảo đảm báo cáo tài chính minh bạch, tin cậy.

Phân tích thực tiễn thị trường, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho hay, nhu cầu sử dụng dịch vụ kế toán đang có xu hướng tăng mạnh. Cả nước hiện có khoảng 980.000 doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó khoảng 12.500 doanh nghiệp đang thuê dịch vụ kế toán. Thời gian tới, cùng với cơ chế khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp và dự kiến luật về phát triển kinh tế tư nhân cho phép mô hình doanh nghiệp một người, nhu cầu thuê ngoài (outsource) các dịch vụ kế toán sẽ tiếp tục mở rộng.

Tuy nhiên, nguồn cung hiện tại vẫn còn khiêm tốn: cả nước có 2.500 kế toán viên có chứng chỉ hành nghề nhưng chỉ hơn 500 người đang trực tiếp cung cấp dịch vụ kế toán; toàn thị trường hiện có 129 doanh nghiệp dịch vụ kế toán và khoảng 118 doanh nghiệp dịch vụ kiểm toán có cung cấp dịch vụ kế toán.

“Thực hiện yêu cầu cải cách hành chính theo Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP và Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP của Chính phủ về cắt giảm điều kiện kinh doanh và mở rộng đối tượng tham gia thị trường, dự án luật sẽ cụ thể hóa các điều kiện để những kế toán viên đủ năng lực được cung cấp dịch vụ đáp ứng nhu cầu thực tế.

Bộ Tài chính sẽ quy định rõ quyền và nghĩa vụ của người hành nghề cung cấp dịch vụ cho các tổ chức, cá nhân; đồng thời rà soát kỹ các điều kiện, hành vi bị cấm và quy định về xung đột lợi ích để bảo đảm chất lượng dịch vụ tốt nhất cũng như đáp ứng yêu cầu quản lý”, Bộ trưởng khẳng định.

Bên cạnh đó, chỉ rõ năng lực quản trị doanh nghiệp của Việt Nam hiện còn thấp so với mặt bằng khu vực và thế giới. Dẫn chứng thực tế, Bộ trưởng cho biết, xét theo tiêu chuẩn quản trị của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đối với các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán, Việt Nam hiện đứng thứ 6 trong 6 nước ASEAN.

Do đó, nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp thông qua công tác kế toán, kiểm toán là yêu cầu cấp thiết để bảo đảm hoạt động công khai, minh bạch, phù hợp với pháp luật Việt Nam và thông lệ quốc tế. Bộ Tài chính sẽ phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra để rà soát kỹ các điều kiện thực thi khi luật có hiệu lực.

Liên quan đến ý kiến đại biểu Quốc hội về xử lý thuế đối với 7 doanh nghiệp dự án BOT, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định, đây là vấn đề phức tạp, đòi hỏi chuyên môn sâu và sự thận trọng cao. Theo chương trình ban đầu, Bộ Tài chính dự kiến đề xuất sửa đổi ngay Nghị quyết số 107/2023/QH15 của Quốc hội. Tuy nhiên, qua quá trình kiểm tra, thẩm tra của các cơ quan chuyên môn, để bảo đảm chặt chẽ, cơ quan soạn thảo đang tiếp tục tham chiếu và tham vấn ý kiến của Ban Thư ký OECD cũng như Diễn đàn Toàn cầu về chống xói mòn cơ sở thuế (IF).

Bộ trưởng cho hay, Việt Nam đang tham gia diễn đàn này và trong lộ trình chuẩn bị đáp ứng yêu cầu giám sát của OECD và IF vào quý II/2028 nhằm bảo đảm ra khỏi danh sách xám về các quốc gia không hợp tác về thuế. Do tính chất quan trọng của lộ trình này, công tác chuẩn bị phải hết sức kỹ lưỡng. Bộ Tài chính đã gửi thư tham vấn, hiện đang chờ phản hồi chính thức và sẽ tiếp tục làm việc chặt chẽ với các tổ chức quốc tế để việc sửa đổi chính sách không ảnh hưởng tới khả năng đáp ứng chuẩn mực thuế toàn cầu.

Trên cơ sở đó, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn xin phép Quốc hội tạm thời chưa sửa ngay Nghị quyết số 107/2023/QH15 mà chờ ý kiến chính thức từ OECD và IF rồi mới tiến hành sửa đổi.

Về giải pháp trước mắt để xử lý hài hòa với nhà đầu tư, theo Bộ trưởng, Bộ Tài chính đã làm việc trực tiếp với cả 7 nhà đầu tư của 7 dự án điện BOT có cam kết của Chính phủ. Về cơ bản, các nhà đầu tư đều thống nhất với phương án: tạm thời chưa áp dụng thu thuế đối với họ và không tính phạt chậm nộp; riêng đối với 2 doanh nghiệp đã nộp 98 tỷ đồng tiền thuế thì xin phép Quốc hội cho hoàn trả lại.