Chính trị - Xã hội

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng thông tin khi chủ trì phiên họp lần thứ 34 của Ban Chỉ đạo Quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), sáng 16/4.

Hoàn thiện hệ thống, giảm vi phạm rõ rệt

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ NN&MT Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, sau hơn 8 năm triển khai các giải pháp đồng bộ, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả quan trọng, từng bước hoàn thiện khung pháp lý và hệ thống quản lý, giám sát tàu cá theo chuẩn quốc tế.

Đến nay, hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý nghề cá và chống khai thác IUU cơ bản được hoàn thiện, gồm VNfishbase, hệ thống giám sát tàu cá, truy xuất nguồn gốc điện tử… được kết nối đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Tính đến ngày 14/4/2026, cả nước có hơn 80.350 tàu cá từ 6m trở lên được đăng ký, trong đó hơn 76.700 tàu còn hạn giấy phép khai thác.

Trong lĩnh vực truy xuất nguồn gốc, hệ thống cảng cá và hạ tầng phục vụ đã từng bước đáp ứng yêu cầu, với hàng chục cảng đủ điều kiện xác nhận, kiểm soát nguồn gốc thủy sản khai thác.

Công tác thực thi pháp luật và xử lý vi phạm thời gian qua đạt kết quả tích cực, góp phần giảm đáng kể tình trạng tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài. Từ 2024 đến ngày 15/4/2026, số tàu cá bị nước ngoài bắt giữ là 101 tàu cá.

Đáng chú ý, qua đợt thanh tra lần thứ 5, EC ghi nhận những chuyển biến tích cực, đặc biệt trong xử lý vi phạm khai thác trái phép, qua đó nâng cao ý thức tuân thủ của ngư dân.

Nút thắt tồn tại khiến chưa gỡ “thẻ vàng”

Tuy nhiên, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, qua thanh tra lần thứ 5, EC xác định một số tồn tại chưa được khắc phục triệt để, là nguyên nhân chính chưa gỡ được "thẻ vàng".

Trong đó, việc đánh dấu tàu cá và viết biển số đăng ký đúng quy định và kiểm soát tàu cá xuất nhập bến, giám sát sản lượng bốc dỡ qua cảng còn chưa triệt để; kiểm soát và truy xuất nguồn gốc nguyên liệu thủy sản khai thác nhập khẩu bằng tàu container chưa được thực hiện chặt chẽ, chưa đồng đều giữa các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu.

Bên cạnh đó, tiến độ xử lý tàu cá vi phạm khai thác IUU còn chậm, chưa đồng bộ giữa các lực lượng, chưa cập nhật đầy đủ trên hệ thống dữ liệu, chưa đáp ứng yêu cầu của EC…

Nguyên nhân chủ yếu được xác định là do năng lực thực thi tại địa phương còn hạn chế, việc chỉ đạo, bố trí nguồn lực ở một số nơi chưa quyết liệt.

Ngoài ra, hệ thống dữ liệu chưa hoàn toàn đồng bộ, hạ tầng cảng cá và công nghệ giám sát còn thiếu; trình độ ứng dụng công nghệ của ngư dân còn hạn chế, ý thức chấp hành pháp luật chưa cao.

Tại cuộc họp, các bộ, ngành, địa phương đã báo cáo về rà soát việc thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp chống khai thác hải sản bất hợp pháp, đặc biệt là rà soát những khuyến nghị của EC sau khi tiến hành kiểm tra lần thứ 5 về chống khai thác IUU tại Việt Nam.

Siết thực thi, hành động đến cùng

Kết luận phiên họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng thẳng thắn nhìn nhận, qua nhiều đợt làm việc với phía EC, Việt Nam vẫn còn tồn tại những sai phạm lặp lại, là nguyên nhân chính khiến việc gỡ "thẻ vàng" chưa đạt kết quả như mong muốn. Điều này đòi hỏi sự thay đổi căn bản trong cách tổ chức thực hiện, từ chỉ đạo đến hành động cụ thể.

Phó Thủ tướng chỉ rõ, hệ thống văn bản chỉ đạo không thiếu, vấn đề nằm ở khâu thực thi. Do đó, các bộ, ngành, địa phương phải xác định rõ trách nhiệm, tăng cường kiểm tra, đôn đốc.

Đáng chú ý, một trong những yêu cầu trọng tâm Phó Thủ tướng chỉ đạo là các bộ, ngành, địa phương rà soát toàn bộ việc thực hiện các chỉ đạo trước đây, đặc biệt là các nhiệm vụ đã được giao cụ thể. Phó Thủ tướng giao Văn phòng Chính phủ tổng hợp, báo cáo rõ việc thực hiện nhiệm vụ này tại bộ, ngành, địa phương.

Đối với Bộ NN&MT, Phó Thủ tướng yêu cầu khẩn trương kiện toàn tổ chức bộ máy, trong đó sớm trình Thủ tướng thành lập Tổ công tác liên ngành bên cạnh Ban Chỉ đạo. Tổ công tác này sẽ hoạt động thường xuyên, trực tiếp xuống địa phương kiểm tra, đôn đốc, xử lý các vướng mắc, thay vì chỉ họp định kỳ như trước.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ NN&MT cần hoàn thiện để trình ban hành ngay nghị định thay thế Nghị định số 38/2024/NĐ-CP của Chính phủ: Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản, theo hướng tăng mức xử phạt để nâng cao tính răn đe. Đây là yêu cầu trực tiếp từ phía EC, nhằm đảm bảo các hành vi vi phạm được xử lý nghiêm minh.

Đồng thời, rà soát toàn diện hệ thống pháp luật, quy trình quản lý liên quan đến khai thác thủy sản, từ kiểm soát đội tàu, truy xuất nguồn gốc đến nhập khẩu nguyên liệu. Những điểm còn sơ hở, bất cập phải được xử lý ngay, báo cáo Chính phủ để tháo gỡ nhanh các vướng mắc.

Đáng chú ý, Phó Thủ tướng chỉ đạo công tác kiểm tra, giám sát tại các địa phương phải được tăng cường, gắn với trách nhiệm người đứng đầu. Những địa phương làm tốt cần được biểu dương, ngược lại, nơi nào buông lỏng quản lý, để xảy ra vi phạm cần phải có biện pháp xử lý.

Bên cạnh đó, Bộ Quốc phòng được giao tăng cường phối hợp kiểm tra, kiểm soát trên biển, kiên quyết không để phát sinh tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài. Lực lượng biên phòng phải kiểm soát chặt chẽ tàu cá ngay từ khi xuất bến, kết hợp tuyên truyền, vận động ngư dân, triển khai các biện pháp nghiệp vụ để ngăn chặn vi phạm từ gốc.

Bộ Công an được giao tiếp tục điều tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đặc biệt là triệt phá các đường dây môi giới đưa tàu cá và ngư dân ra khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài.

Cùng với đó, Bộ Tài chính được giao rà soát toàn bộ quy trình xuất nhập khẩu thủy sản, làm rõ các vi phạm mà phía EC đã nêu, đồng thời đề xuất nguồn lực tài chính phục vụ công tác chống khai thác IUU.

Đối với các địa phương ven biển, Phó Thủ tướng yêu cầu tập trung xử lý dứt điểm các tồn tại, đặc biệt là việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình, kiểm soát tàu ra vào cảng, truy xuất nguồn gốc và xử phạt vi phạm. Đồng thời, cần xem xét thành lập các tổ liên ngành tại cảng cá với sự tham gia của biên phòng, kiểm ngư, chi cục thủy sản để tăng cường giám sát thực tế.

Nhấn mạnh yêu cầu hành động quyết liệt, đồng bộ, Phó Thủ tướng khẳng định mục tiêu không chỉ là gỡ “thẻ vàng” mà còn hướng tới xây dựng ngành thủy sản minh bạch, bền vững.

Bảo Lam