Cẩn trọng sóng cổ phiếu vận tải biển

Giữa lúc thị trường phân hóa mạnh, sự tỉnh táo của nhà đầu tư chính là chiếc mỏ neo an toàn nhất.

Giá cước leo cao

Theo số liệu từ Công ty Chứng khoán MBS, tính đến cuối tháng 10/2026, chỉ số vận tải biển đã chạm mốc 4.585 USD/container 40 feet, tăng 162,6% so với cùng kỳ năm trước. Sức nóng tập trung rõ nét trên các tuyến huyết mạch từ Thượng Hải (Trung Quốc) đi Los Angeles và New York (Mỹ).

Động lực tăng giá chủ yếu đến từ việc năng lực chuyên chở toàn cầu bị thu hẹp, kết hợp cùng giá dầu Brent neo vững trên mốc 100 USD/thùng. Thêm vào đó, xung đột dai dẳng tại Trung Đông buộc các hãng tàu phải vòng qua Mũi Hảo Vọng -cung đường kéo dài hải trình, bào mòn số chuyến khai thác, trong khi tình trạng ùn tắc cảng biển và bài toán thuế quan chưa từng hạ nhiệt.

Áp lực này kéo theo chi phí nhiên liệu và bảo hiểm tăng phi mã. Dẫu vậy, giá cước hấp dẫn cũng đồng thời kích hoạt làn sóng đóng tàu mới trên toàn cầu. Những doanh nghiệp chủ động trẻ hóa và mở rộng đội tàu đang đứng trước cơ hội đón đầu nhu cầu, nhưng áp lực về biên lợi nhuận cuối năm là điều không thể xem nhẹ.

Bức tranh phân hóa

Trên thị trường chứng khoán, dòng tiền đang chảy có chọn lọc, phản ánh rõ nét “sức khỏe” nội tại của từng phân khúc:

Thứ nhất là nhóm container, điển hình là HAH hưởng lợi trực tiếp từ đà tăng của giá cước quốc tế. Với quy mô đội tàu lớn và trẻ hóa liên tục (sở hữu 20 tàu tương đương 33.077 TEU tính đến giữa năm 2026, cùng kế hoạch đầu tư thêm 2 tàu 1.900 TEU trị giá 70 triệu USD), HAH đang dốc sức vươn ra biển lớn. Tuy nhiên, giới chuyên gia lưu ý rằng hiệu quả từ các khoản đầu tư dài hạn này sẽ phụ thuộc lớn vào biên độ giá cước tại thời điểm tàu chính thức hạ thủy.

Thứ hai là nhóm hàng rời và hàng đa năng, điển hình là VOS và VNA. Trong đó, VOS chọn chiến lược danh mục đa dạng (hàng rời, tàu dầu, container) nhằm phân tán rủi ro. Kế hoạch đầu tư lớn (4 tàu hàng rời, 4 tàu dầu, 2 tàu container) đòi hỏi tiềm lực tài chính hùng hậu. Với bệ đỡ 9 tháng đầu năm khả quan (doanh thu tăng 10,4%, lãi trước thuế tăng 42,1%), VOS vẫn phải giải bài toán tối ưu hóa thời điểm mua tài sản và chi phí vốn.

Trong khi đó, VNA tập trung khai thác tàu hàng khô tuyến châu Á, Vùng Vinh, Đông Phi và thực hiện thanh lý tàu cũ để trẻ hóa đội tàu. Dù kết quả kinh doanh ngắn hạn được củng cố, nhưng nguồn lợi nhuận phần lớn đến từ thanh lý tài sản thay vì hoàn toàn từ kinh doanh cốt lõi đòi hỏi nhà đầu tư phải nhìn nhận dài hạn hơn là những con số mang tính thời điểm.

Nguy cơ "cơn gió ngược" dài hạn

Nhận định từ Công ty Chứng khoán SSI cho thấy, triển vọng ngành vận tải biển là sự đan xen phức tạp giữa các yếu tố vĩ mô toàn cầu.
Nguy cơ lớn nhất nằm ở bài toán dư cung. Khi làn sóng đặt đóng tàu mới trên phạm vi toàn cầu ồ ạt bàn giao trong vài năm tới mà nhu cầu không bắt kịp, giá cước sẽ đối mặt với áp lực điều chỉnh sâu. Bên cạnh đó, các chi phí phụ trợ và giá nhiên liệu dù có nhịp điều chỉnh nhưng vẫn tiềm ẩn rủi ro “bóp méo” biên lợi nhuận doanh nghiệp.

Trên bảng điện tử, sự phân hóa đã bộc lộ rõ: Dòng tiền chỉ ưu ái các doanh nghiệp có năng lực quản trị xuất sắc, tài chính lành mạnh và chủ động được nguồn hàng. Ngược lại, những cái tên "sống nhờ" lãi đột biến từ thanh lý tài sản thường chỉ đón dòng tiền đầu cơ ngắn hạn và rút lui rất nhanh.

Vận tải biển vốn dĩ là ngành mang tính chu kỳ cao, chịu chi phối mạnh mẽ bởi những con sóng vĩ mô quốc tế. Do đó, việc nắm giữ tỷ trọng lớn cổ phiếu ngành này trong danh mục đòi hỏi một cái đầu lạnh. Theo khuyến nghị từ MBS, nhà đầu tư cần hết sức thận trọng, đánh giá kỹ lưỡng phân khúc khai thác, sức khỏe tài chính và chiến lược của từng doanh nghiệp trước khi quyết định "xuống tiền" hay neo giữ vị thế lớn.