Quản lý ATTP theo chuỗi giá trị: Cần có quy định rõ ràng

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) vừa trình Bộ Tư pháp thẩm định gồm 4 chính sách lớn: Hoàn thiện bộ máy quản lý Nhà nước về ATTP; quản lý ATTP theo chuỗi giá trị; phòng ngừa việc sử dụng các chất đưa vào sản xuất, chế biến thực phẩm thành các chất sử dụng sai mục đích, dễ bị lạm dụng; ưu đãi đầu tư phát triển chuỗi cung ứng thực phẩm.

Trong đó, chính sách quản lý ATTP theo chuỗi giá trị nhận được nhiều quan tâm, chú ý của dư luận. Mục tiêu của chính sách này nhằm quản lý ATTP theo toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm từ sản xuất ban đầu, trồng trọt, chăn nuôi, thu hái, đánh bắt, khai thác, giết mổ, chế biến, kinh doanh, lưu thông trên thị trường cho đến tận tay người tiêu dùng nhằm bảo đảm các sản phẩm lưu thông trên thị trường an toàn và chất lượng cho người sử dụng, hướng tới phương thức kiểm soát ATTP của các nước phát triển.

Cụ thể, cùng với quy định khâu sản xuất, sơ chế ban đầu, trồng trọt, chăn nuôi, thu hái, đánh bắt, khai thác, hoạt động kiểm soát giết mổ thực hiện theo quy định của pháp luật liên quan như quy định tại Luật An toàn thực phẩm 2010. Chính sách đã bổ sung quy định về chỉ tiêu mức giới hạn dư lượng thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực phẩm và các tác nhân gây ô nhiễm trong thực phẩm.

Bên cạnh đó, bổ sung quy định các cơ sở sản xuất đáp ứng nguyên tắc chung về vệ sinh thực phẩm (GHP) và quy định đối với số nhóm cơ sở sản xuất thực phẩm phải đáp ứng điều kiện sản xuất tiên tiến trên thế giới như HACCP; ISO 22000; IFS; BRC; FSSC 22000... và lộ trình thực hiện.

Đối với quy định quản lý đối với sản phẩm thực phẩm trước khi lưu hành, chính sách chuyển từ hình thức công bố hợp quy đã không còn phù hợp với thực tiễn sang hình thức đăng ký bản công bố hoặc công bố tiêu chuẩn áp dụng đối với một số nhóm sản phẩm cụ thể, các nhóm thực phẩm còn lại sẽ được kiểm tra, giám sát trong quá trình lưu thông trên thị trường.

Bổ sung quy định đối với nhà hàng, bếp ăn tập thể, bếp ăn trường học, cơ sở cung cấp thức ăn đường phố, người trực tiếp kinh doanh cũng như trách nhiệm của chính quyền địa phương trong việc phối hợp liên ngành để quản lý các loại hình trên.

Đồng thời, Dự thảo Luật (sửa đổi) cũng bổ sung quy định kiểm tra bằng phương thức hậu kiểm theo kế hoạch hoặc kiểm tra đột xuất; hình thức, thời gian, tần suất kiểm tra và quy định mức xử phạt tối đa về vi phạm hành chính, thu hồi và xử lý sản phẩm thực phẩm không bảo đảm chất lượng và an toàn; thu hồi và tạm dừng tiếp nhận thủ tục hành chính; nâng cao vai trò hệ thống kiểm nghiệm phục vụ quản lý nhà nước, chủ động lấy mẫu giám sát thị trường…

Hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung về ATTP từ Trung ương đến địa phương, để có thể dễ dàng truy xuất nguồn gốc xuất xứ của thực phẩm, kịp thời thu hồi thực phẩm không an toàn, giúp phòng ngừa ngộ độc thực phẩm lan rộng.

Đánh giá cao mục tiêu xây dựng chính sách của cơ quan soạn thảo, tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực, không ít ý kiến cho rằng, chính sách quản lý ATTP theo chuỗi giá trị cần tiếp tục được xem xét, cân nhắc để đảm bảo tính khả thi.

Tham gia góp ý về chính sách này, đại diện Hiệp hội Thương mại Mỹ tại Việt Nam (AmCham Việt Nam) cho rằng, giải pháp thực hiện quản lý ATTP theo chuỗi giá trị còn nặng về tiền kiểm, chưa thấy rõ việc quản lý theo chuỗi khi tập trung nhiều vào một khâu riêng lẻ là đăng ký/công bố sản phẩm; cần có quy định rõ ràng về hậu kiểm theo quản lý rủi ro để các địa phương dễ thực hiện.

Vì vậy, đại diện AmCham Việt Nam đề nghị, cơ quan chủ trì soạn thảo điều chỉnh “công bố tiêu chuẩn” thành “tự công bố”; bỏ nhóm “thực phẩm bổ sung không có công bố khuyến cáo về sức khỏe” ra khỏi nhóm đăng ký bản công bố sản phẩm. Hồ sơ đối với nhóm đăng ký phải phù hợp với bản chất của thực phẩm, tránh mang các yêu cầu của dược sang áp dụng với thực phẩm...

Đồng quan điểm, một số ý kiến cũng cho hay, chính sách quản lý ATTP theo chuỗi giá trị vẫn còn nhiều khoảng trống, chưa làm rõ cơ chế quản lý chuỗi. Hồ sơ chính sách cũng mới nêu cách thức quản lý từ đầu vào tới tiêu dùng, tăng hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc nhưng chưa làm rõ quản lý chuỗi bằng công cụ gì, chủ thể nào chịu trách nhiệm cuối của chuỗi, dữ liệu chuỗi được lưu ở đâu, cơ chế truy xuất bắt buộc như thế nào, tiêu chí xác định chuỗi an toàn.

Không chỉ có vậy, chính sách này cũng chưa giải quyết triệt để khoảng trống đối với thực phẩm tươi sống, thức ăn đường phố, chợ dân sinh. Hồ sơ chính sách vẫn thiên về thực phẩm bao gói, thực phẩm công bố, cơ sở sản xuất quy mô, trong khi thực tế phần lớn nguy cơ ATTP hiện nay nằm ở nguồn nguyên liệu như thực phẩm tươi sống, thực phẩm không bao gói, thức ăn đường phố, chợ dân sinh. Chưa có cơ chế quản lý định danh, truy xuất tối thiểu, điều kiện kinh doanh phù hợp thực tế, phân loại nguy cơ, công cụ kiểm soát tại cơ sở.