Xe điện hóa giúp giảm tiêu thụ xăng dầu, tăng khả năng chống chịu “cú sốc” từ bên ngoài

Xung đột tại Trung Đông một lần nữa lại “gióng lên hồi chuông cảnh báo” về sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu của nhiều quốc gia châu Á, trong đó có Việt Nam.

Theo số liệu thống kê của Cục Hải quan, trong năm 2025, Việt Nam nhập khẩu hơn 14,1 triệu tấn dầu thô, trị giá hơn 7,7 tỷ USD, tăng 0,9% so với 2024. Trong đó, chiếm tới 80% là dầu thô nhập khẩu từ Kuwait.

Kuwait thuộc khu vực Vịnh Ba Tư. Dầu thô xuất khẩu của nước này chủ yếu được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Khi xung đột tại Trung Đông nổ ra đặc biệt liên quan đến tuyến vận chuyển này, có thể tác động đến nguồn cung và chi phí. Thị trường dầu thô thế giới tuần qua đã tăng mạnh. Giá dầu Brent tăng 13%, vượt mốc 82 USD/thùng.

Ngoài dầu thô, Việt Nam còn nhập khẩu xăng dầu thành phẩm. Năm 2025, Việt Nam nhập khẩu hơn 9,9 triệu tấn xăng dầu thành phẩm, trị giá khoảng 6,8 tỷ USD. Trong đó, Singapore là nhà cung cấp lớn nhất với 3,36 triệu tấn, trị giá 2,3 tỷ USD. Xung đột tại Trung Đông nổ ra, xăng RON 95 nhập khẩu từ Singapore về Việt Nam đã tăng lên 92,78 USD/thùng, xăng RON 92 tăng lên 90,32 USD/thùng (tăng từ 9-12 USD/thùng so với trước).

Theo số liệu từ Bộ Xây dựng, hiện Việt Nam có khoảng 8 triệu ô tô và gần 80 triệu xe máy các loại. Ngoài ra còn có các phương tiện đường thủy, đường sắt và hàng không. Hơn 90% các phương tiện giao thông vận tải tại Việt Nam vẫn phụ thuộc vào nhiên liệu xăng, dầu. Trong khi đó 70% nhu cầu xăng dầu phải nhập khẩu. Vì vậy, khi xung đột tại các khu vực nhạy cảm về nguồn cung nổ ra, sẽ ảnh hưởng tới an ninh năng lượng của Việt Nam.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, trước tình hình này, Việt Nam cần thúc đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang phương tiện giao thông điện hóa. Điện hóa các phương tiện giao thông vận tải đường bộ cần được coi là chiến lược then chốt, nhằm giảm tiêu thụ xăng dầu, qua đó giảm nhập khẩu dầu thô và xăng dầu thành phẩm, góp phần cải thiện an ninh năng lượng, tăng khả năng chống chịu các “cú sốc” từ bên ngoài.

Theo số liệu của các doanh nghiệp, năm 2025 doanh số bán ô tô thuần điện tại Việt Nam đạt 180.000 chiếc, xe máy và xe đạp điện khoảng 700.000 chiếc; ô tô hybrid gần 15.000 chiếc. Qua đó giúp giảm tiêu thụ hàng tỷ lít xăng dầu.

Năm 2026 dự kiến doanh số bán xe điện hóa sẽ tăng bình quân 50% so với 2025. Bên cạnh khuyến khích xe thuần điện, cần thúc đẩy mạnh phân khúc xe hybrid. Doanh số bán xe hybrid còn rất thấp so với tổng doanh số ô tô bán ra.

Xe hybrid được xem là phương án thích nghi linh hoạt, vừa phù hợp với chính sách ưu tiên “xe xanh”, vừa giải quyết được những lo ngại của người dùng về trạm sạc, pin. Nhu cầu đối với xe hybrid không chỉ tập trung ở các đô thị lớn mà cả các tỉnh xa, nơi hạ tầng sạc vẫn chưa phát triển đồng đều.

Theo số liệu của trang Oto.com.vn thuộc Công ty cổ phần Nextgen số lượng người tìm kiếm các từ khóa liên quan đến xe hybrid năm 2025 duy trì bình quân trên 20.000 lượt mỗi tháng. Diễn biến này cho thấy sự quan tâm lớn của người tiêu dùng trước khi đưa ra quyết định mua sắm.

Theo Luật Thuế Tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, các dòng xe hybrid tự sạc (HEV) đáp ứng tiêu chuẩn tiêu thụ nhiên liệu không vượt quá 70% so với xe động cơ đốt trong cùng loại, sẽ được áp dụng mức thuế suất ưu đãi chỉ bằng 70% so với trước đây. Thuế giảm, giá một loạt mẫu xe hybrid đã giảm, khách hàng dễ tiếp cận hơn.

Trong bối cảnh tăng cường đảm bảo an ninh năng lượng, cần có thêm các chính sách hỗ trợ, kéo giá xe hybrid giảm, để khuyến khích sử dụng.

Tính toán của Hiệp hội Các nhà sản xuất Ô tô Việt Nam (VAMA) cho thấy, giai đoạn 2026-2030 khi số lượng xe hybrid tăng lên thay thế cho xe thuần xăng dầu, ngân sách nhà nước sẽ tiết kiệm được 26.000 tỷ đồng chi phí nhiên liệu và tiết kiệm 28.000 tỷ đồng chi phí dầu thô nhập khẩu, trong suốt vòng đời của một chiếc xe. Ngoài ra, xe hybrid còn mang lại những lợi ích lớn khác như: bảo đảm an ninh năng lượng và giảm hơn 2,6 triệu tấn phát thải CO2, cải thiện môi trường sống.