Từ truyền thống lâu đời bên các cửa sông, cửa biển cùng lợi thế chiến lược từ hệ thống cảng nước sâu Lạch Huyện, ngành đóng tàu Hải Phòng đang chứng kiến một cuộc chuyển mình mạnh mẽ.
Không chỉ vượt qua giai đoạn thăng trầm của lịch sử, các nhà máy trên đất Cảng hôm nay đã vươn lên làm chủ công nghệ cao, đưa những con tàu "made in Vietnam" rẽ sóng vươn ra biển lớn.
Hải Phòng vốn có truyền thống lâu đời và lợi thế tự nhiên tuyệt vời trong ngành đóng tàu và vận tải biển. Đặc biệt, việc sở hữu hệ thống cảng nước sâu Lạch Huyện, cửa ngõ quốc tế hiện đại bậc nhất khu vực đã tạo ra sức bật mạnh mẽ, giúp gắn kết ngành đóng tàu với một hệ sinh thái logistics và hàng hải quy mô lớn.
Nếu hơn một thập niên trước, ngành đóng tàu Hải Phòng từng gặp không ít khó khăn do khủng hoảng thị trường, doanh nghiệp thiếu việc làm, lao động rời xưởng, thì nay "bức tranh" đóng tàu Hải Phòng đã thay đổi rõ nét. Sự khởi sắc ấy được minh chứng rõ ràng qua số liệu từ đầu năm đến nay khi các doanh nghiệp liên tục đón nhận lượng đơn hàng ổn định và ký kết các hợp đồng dài hạn. Tại Công ty TNHH một thành viên Đóng tàu Bạch Đằng, sau khi bàn giao thành công tàu dầu, hóa chất dung tích 9.300 m³, doanh nghiệp tiếp tục triển khai loạt tàu dầu, hóa chất 14.000 m³, bảo đảm việc làm liên tục cho người lao động đến năm 2027.
Tương tự, Công ty TNHH một thành viên Đóng tàu Phà Rừng cũng ký kết nhiều hợp đồng mới với các đối tác Hàn Quốc, Nhật Bản, với kế hoạch sản xuất kéo dài đến năm 2028. Tại Công ty CP Đóng tàu Sông Cấm, hiệu quả được thể hiện rõ qua năng lực sản xuất khi năm 2020, đối tác đánh giá khả năng đóng mới của nhà máy chỉ ở mức 25 đến 27 tàu mỗi năm, nhưng đến nay, nhờ tích cực ứng dụng công nghệ, năng lực sản xuất đã tăng gấp 2 đến 3 lần. Đặc biệt, cuối tháng 7 vừa qua, Công ty TNHH SOS Hàng hải Việt Nam ở phường An Hải đã hạ thủy sà lan Seafarm Feeder 300T xuất khẩu sang Nhật Bản. Sản phẩm dài 24,1 m, rộng 9,6 m, trọng tải 300 tấn do doanh nghiệp tự thiết kế và thi công trọn gói với hơn 30 lao động thường xuyên, giúp tiết kiệm hơn 300 triệu đồng chi phí nhân công nhờ ứng dụng phần mềm quản lý và tiếp nhận công nghệ cơ khí tự động từ Australia, mở ra cơ hội tham gia các đơn hàng liên danh với đối tác Trung Quốc và Australia.
Theo ông Trần Tiến Dũng - Phó Chủ tịch Hiệp hội Logistics Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Logistics Hải Phòng: Việc đưa ngành đóng tàu Hải Phòng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu không chỉ tạo ra giá trị kinh tế lớn mà còn giải quyết bài toán việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động và thúc đẩy các ngành công nghiệp phụ trợ phát triển.
Những đơn hàng quốc tế là minh chứng cho năng lực của doanh nghiệp, còn đổi mới công nghệ chính là nền tảng cốt lõi để thương hiệu đóng tàu Hải Phòng đứng vững trên thị trường. Những năm gần đây, các doanh nghiệp trong ngành đã đồng loạt đầu tư thiết bị hiện đại, ứng dụng thiết kế số, phần mềm quản lý sản xuất, tự động hóa nhiều công đoạn và chuẩn hóa quy trình theo tiêu chuẩn quốc tế. Từ thiết kế, gia công, lắp ráp đến kiểm định chất lượng đều được kiểm soát chặt chẽ, giúp rút ngắn thời gian thi công, nâng cao độ chính xác và đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của khách hàng.
Tại nhiều doanh nghiệp trong ngành, các dòng tàu chở dầu, hóa chất tiếp tục được khách hàng Hàn Quốc, Nhật Bản, Na Uy lựa chọn. Những sản phẩm liên tiếp ra đời cho thấy ngành đóng tàu Hải Phòng đang từng bước làm chủ công nghệ, chuyển dịch mạnh mẽ từ các dòng tàu phổ thông sang phân khúc có giá trị gia tăng cao.
Ông Hoàng Văn Nguyên - Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Đóng tàu Phà Rừng cho biết, doanh nghiệp xác định đổi mới công nghệ là giải pháp then chốt để nâng cao sức cạnh tranh. Theo ông Nguyên, thị trường hiện cạnh tranh chủ yếu bằng chất lượng sản phẩm, tiến độ thi công và uy tín doanh nghiệp. Vì vậy, cùng với đầu tư thiết bị hiện đại, đơn vị liên tục chuẩn hóa quy trình quản trị, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng yêu cầu của các chủ tàu quốc tế. Thực tế tại nhà máy cho thấy, công nghệ cắt laser, cắt ống đang được sử dụng phổ biến trong gia công thân tàu tại Công ty TNHH một thành viên Đóng tàu Phà Rừng. Với các đơn hàng xuất khẩu, yêu cầu về độ chính xác, kỹ thuật và mỹ thuật ngày càng cao. Máy móc, thiết bị hiện đại giúp người thợ thực hiện chính xác hơn những công đoạn trước đây vốn phụ thuộc nhiều vào thao tác thủ công.
Theo Tiến sĩ Phạm Hoài Chung, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy (SBIC), Phó Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật tàu thủy Việt Nam (VISIA), việc các doanh nghiệp Hải Phòng chuyển hướng sang đóng tàu chuyên dụng, tàu xanh và các sản phẩm có giá trị gia tăng cao là lựa chọn hoàn toàn phù hợp với xu thế phát triển của ngành hàng hải thế giới. Đây cũng là cơ sở quan trọng để nâng cao uy tín ngành công nghiệp đóng tàu Việt Nam, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Những bước tiến trong công nghệ gia công và định hướng sang dòng tàu chuyên dụng, tàu xanh đang tạo đà vững chắc cho đóng tàu Hải Phòng. Tuy nhiên, để bứt phá xa hơn trên thị trường quốc tế, việc ứng dụng máy móc hiện đại là chưa đủ. Điều cốt lõi vẫn nằm ở năng lực tự chủ công nghệ toàn diện và khả năng khai thác hiệu quả hệ sinh thái hạ tầng sẵn có của địa phương.
Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định rằng, để khai thác triệt để lợi thế sẵn có từ luồng hàng qua cảng nước sâu Lạch Huyện, các doanh nghiệp đóng tàu thành phố Cảng cần đi xa hơn nữa bằng việc từng bước làm chủ công nghệ lõi, từ khâu thiết kế, cung ứng thép đóng tàu, chế tạo động cơ đến hệ thống điều khiển, tự động hóa và thiết bị điện tử hàng hải.
Theo Tiến sĩ Phạm Hoài Chung, Hải Phòng có đầy đủ tiềm năng để phát triển công nghiệp đóng tàu theo hướng hình thành một hệ sinh thái công nghiệp hàng hải gắn kết chặt chẽ với cảng biển, logistics, công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ. Khi chủ động được những khâu có giá trị cao, doanh nghiệp Hải Phòng không chỉ nâng cao tỷ lệ nội địa hóa mà còn có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, tự tin cạnh tranh ở những đơn hàng lớn mang tầm vóc quốc tế.
Từ bệ phóng hạ tầng vượt trội của hệ thống cảng nước sâu Lạch Huyện cho đến khát vọng làm chủ công nghệ cao của đội ngũ kỹ sư và công nhân đất Cảng, ngành đóng tàu Hải Phòng đang đứng trước thời cơ vàng để viết tiếp trang sử mới.
Có thể khẳng định, sự hiện diện của hệ thống cảng nước sâu Lạch Huyện không chỉ là một cột mốc về hạ tầng logistics mà đã trở thành "trục xương sống" tiếp thêm sức bật mang tính bước ngoặt cho ngành đóng tàu Hải Phòng. Khi những triền đà ven sông Cấm, Phà Rừng hay Bạch Đằng được tiếp thêm xung lực từ một trong những cửa ngõ quốc tế hiện đại bậc nhất khu vực, bài toán về đầu ra, khả năng kết nối chuỗi cung ứng và định vị thương hiệu tàu "made in Vietnam" đã có lời giải trọn vẹn hơn bao giờ hết. Khai thác hiệu quả bệ phóng Lạch Huyện chính là chìa khóa để ngành đóng tàu đất Cảng không chỉ dừng lại ở sự hồi sinh ngoạn mục sau những thăng trầm lịch sử, mà còn bứt phá mạnh mẽ, ghi danh Việt Nam sâu đậm hơn trên bản đồ công nghiệp hàng hải toàn cầu.
