Cộng đồng doanh nghiệp logistics đang đặt kỳ vọng lớn vào sự thay đổi căn cơ từ Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam sửa đổi.
Chiều ngày 21/09, Diễn đàn Logistics Vùng lần VII 2026 với chủ đề: “Kiến tạo không gian phát triển mới cho logistics Vùng đồng bằng sông Hồng” đã diễn ra tại Trung tâm Hội nghị - Biểu diễn TP Hải Phòng. Diễn đàn do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và UBND TP Hải Phòng chỉ đạo Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp Sở Công Thương Hải Phòng, Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam, Hiệp hội Logistics Hải Phòng tổ chức.
Tham dự Diễn đàn Logistics Vùng lần VII về phía lãnh đạo Trung ương, và các bộ ngành có sự tham dự của: Ông Hồ Quốc Dũng, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam; Ông Nguyễn Ngọc Tuấn, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; Ông Trần Anh Tiến, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ; cùng các đồng chí lãnh đạo các cục, vụ thuộc bộ, ban ngành Trung ương.
Về phía lãnh đạo thành phố Hải Phòng có sự tham dự của: Ông Lê Ngọc Châu, Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Thành uỷ Hải Phòng, Trưởng đoàn Đoàn Đại biểu quốc hội thành phố Hải Phòng; Ông Đỗ Thành Trung, Phó Bí thư Thành uỷ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân TP Hải Phòng; Ông Hoàng Minh Cường, Phó Chủ tịch Uỷ ban nhân dân TP Hải Phòng; cùng các lãnh đạo Thành ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và các sở, ban ngành, địa phương thành phố Hải Phòng.
Về phía Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) có sự tham dự của: Ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI); Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).
Về phía lãnh đạo các tỉnh, thành phố và địa phương có sự tham dự của: Ông Lê Văn Ánh, Phó Chủ tịch UBND thành phố Quảng Ninh; Ông Lê Quang Hòa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên; Ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La.
Về phía các tổ chức quốc tế có sự tham dự của: Ông Đào Trọng Khoa, Phó Chủ tịch Liên đoàn các Hiệp hội Giao nhận vận tải Thế giới (FIATA), Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA); Ông Stéphane Graber, Tổng Giám đốc Liên đoàn các Hiệp hội Giao nhận vận tải Thế giới (FIATA); Ông Brunon Jaspaert, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Châu Âu tại Việt Nam (Eurocham); Ông Federico Vasoli, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Ý tại Việt Nam (ICHAM); cùng đại diện các tổ chức và hiệp hội quốc tế
Về phía Ban tổ chức có: Ông Nguyễn Hoàng Long, Giám đốc Sở Công Thương thành phố Hải Phòng; Ông Nguyễn Linh Anh, Tổng Biên tập Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp; Ông Nguyễn Duy Minh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam; Ông Trần Tiến Dũng, Chủ tịch Hiệp hội Logistics Hải Phòng
Diễn đàn còn có sự tham dự của đại diện các tổ chức, hiệp hội trong nước và quốc tế; các chuyên gia, doanh nghiệp, nhà đầu tư; đại diện các tập đoàn, doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực cảng biển, vận tải, logistics và chuỗi cung ứng; cùng các viện, trường đại học, các cơ quan nghiên cứu. Diễn đàn cũng sự hiện diện của đại diện các cơ quan thông tấn, báo chí, truyền hình Trung ương và địa phương đã đến tham dự và đưa tin.
Tại Diễn đàn Logistics Vùng lần VII 2026, ông Trần Tiến Dũng - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), Chủ tịch Hiệp hội Logistics Hải Phòng (HPLA) - đã phác thảo một tầm nhìn dài hạn trong việc mở rộng không gian phát triển logistics bằng những kỳ vọng đột phá thể chế từ Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam.
Theo ông Trần Tiến Dũng, nhìn vào bản đồ phát triển kinh tế giai đoạn 2015 – 2025, đồng bằng sông Hồng cùng dải không gian liên kết Bắc Trung Bộ đã chứng kiến sự bứt phá ngoạn mục. Quy mô GRDP toàn vùng đồng bằng sông Hồng ước tính đạt hơn 3,88 triệu tỷ đồng vào năm 2025, tăng gấp 2,7 lần so với mốc mười năm trước đó.
“Sự phân công vai trò giữa các địa phương trong vùng ngày càng thể hiện rõ nét. Nếu như Thủ đô Hà Nội giữ vai trò đầu não, đô thị trung tâm và hạt nhân R&D; Bắc Ninh vươn lên thành cực sản xuất công nghệ cao; Quảng Ninh khẳng định vị thế cửa ngõ kinh tế biển phía Đông; thì Hải Phòng vươn mình trở thành cửa ra biển lớn và trung tâm logistics cấp vùng”, ông Dũng cho biết.
Trên thực tế, sức bứt phá của vùng kinh tế còn nhận được “cú hích” lớn từ thương mại quốc tế. Kim ngạch thương mại Việt Nam – Trung Quốc duy trì đà tăng trưởng trên 20% mỗi năm và dự kiến sẽ đạt mốc 300 tỷ USD vào năm 2026. Sự kiện vận hành kênh đào Bình Lục kết nối Nam Ninh với Khâm Châu từ giữa tháng 9 năm 2026 đang mở ra một tuyến hành lang thương mại mới với thời gian và chi phí tối ưu. Đồng thời, thương mại song phương Việt Nam – Lào cũng ghi nhận mốc kỷ lục gần 3 tỷ USD vào năm 2025 và hướng tới mục tiêu 5 tỷ USD trong giai đoạn 2026 – 2030.
Ở vị trí trung tâm kết nối quốc tế, theo nhận định của ông Dũng, cụm cảng Hải Phòng năm 2025 đã vươn lên vị trí thứ 13 thế giới về hiệu suất khai thác với 50 bến cảng, sở hữu 6 trung tâm logistics lớn, 46 kho ngoại quan và 25 kho CFS.
Đặc biệt, khu bến cảng nước sâu Lạch Huyện đã đủ khả năng đón các siêu tàu container trọng tải lên tới 200.000 DWT, duy trì hơn 20 tuyến tàu mẹ kết nối trực tiếp Hải Phòng với Bắc Mỹ, Nam Mỹ, Trung Đông và Ấn Độ. Việc đón thành công tàu Matz Maersk gần 214.000 DWT tại bến 5, 6 Lạch Huyện cùng việc tiếp tục khởi công các bến 7 đến 10 trong năm 2026 khẳng định năng lực thông qua của Hải Phòng sẽ tiếp tục tăng thêm ít nhất 3,8 triệu TEU trong những năm tới.
Tuy nhiên, đằng sau con số tăng trưởng ấn tượng của hạ tầng cảng biển là một thực trạng đáng lo ngại về phương thức kết nối giao thông nội địa. Theo tính toán, sản lượng container thông qua cảng Hải Phòng dự báo sẽ cán mốc từ 13 triệu đến hơn 15,6 triệu TEU vào năm 2030, tức tăng thêm từ 61% đến 93% so với mức 8,1 triệu TEU của năm 2025.
“Nhưng, câu hỏi hiện tại đang đặt ra với chúng ta là lượng hàng hóa khổng lồ này sẽ di chuyển như thế nào vào sâu trong nội địa?”, ông Dũng chia sẻ trong Diễn đàn Logistics vùng lần VII.
Ông cho biết thêm: “Trái ngược với đà bứt phá của cảng biển, có tới 98% lượng hàng container hiện nay vẫn phải gánh trên vai phương thức vận tải đường bộ. Duy nhất tỉnh Bắc Ninh bước đầu hình thành các hệ thống ICD và cảng thủy nội địa có khả năng đóng rút, xếp dỡ container kết nối với Hải Phòng. Việc phụ thuộc gần như tuyệt đối vào xe container chạy trên các tuyến cao lộ không chỉ làm gia tăng nguy cơ ùn tắc giao thông, tai nạn và ô nhiễm môi trường, mà còn trực tiếp đẩy chi phí logistics của doanh nghiệp Việt Nam duy trì ở mức cao, chiếm khoảng 17% GDP”.
Trên thực tế, khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ vốn sở hữu nguồn tài nguyên vô giá với hơn 4.000 km đường thủy nội địa cùng 300 km tuyến ven biển có thể khai thác thương mại. Vận tải thủy vốn mang ưu thế vượt trội về sức chở, chi phí thấp và phát thải carbon cực kỳ khiêm tốn.
Vậy nhưng, số lượng doanh nghiệp mặn mà đầu tư vào lĩnh vực này lại đếm trên đầu ngón tay. Tuyến hành lang đường thủy số 1 Hải Phòng – Bắc Ninh hiện chỉ đáp ứng khoảng 20 chuyến mỗi tuần bằng các dòng tàu sông nhỏ dưới 120 TEU do vướng hạn chế về tĩnh không cầu và luồng hẹp. Tuyến Hải Phòng đi Ninh Bình hay Nghi Sơn (Thanh Hóa) cũng chỉ duy trì vài chuyến mỗi tuần với đội tàu ven biển quy mô hạn chế.
Để tháo gỡ nút thắt này, theo ông Dũng, cộng đồng doanh nghiệp logistics đang đặt kỳ vọng lớn vào sự thay đổi căn cơ từ Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam sửa đổi.
“Đây được xem là “chìa khóa” mở ra nền tảng pháp lý thống nhất, tối ưu hóa nguồn lực xã hội nhằm đưa tỷ lệ kết nối container bằng đường thủy nội địa và đường biển từ mức khiêm tốn dưới 200.000 TEU hiện nay lên mức 20% vào năm 2030, tương đương từ 2,6 đến 3,1 triệu TEU”, ông Dũng cho biết.
Đột phá đầu tiên cần nhắc tới là tư duy quản lý quỹ đất ven sông. Luật Đê điều hiện hành khống chế khắt khe mức sử dụng không quá 5% quỹ đất bãi ngoài đê cho việc xây dựng nhà xưởng, mặc dù trên thực tế nhiều khu vực bãi bồi đã có cao trình hoàn toàn an toàn trước lũ. Một chương trình phối hợp liên Bộ nhằm đánh giá lại tổng thể năng lực thoát lũ thực tế sẽ là cơ sở khoa học để điều chỉnh luật, giải phóng quỹ đất bãi sông phục vụ các hạ tầng kinh tế biển quan trọng như xưởng đóng sửa tàu, bãi chứa container, kho bãi logistics và nhà điều hành cảng.
Bên cạnh đó, việc “cởi trói” các quy định kỹ thuật hàng hải mang tính quyết định đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Hàng hải Việt Nam cần nghiên cứu sửa đổi quy định cho phép các phương tiện vận chuyển container thủy nội địa và ven biển có thiết kế chuẩn hóa hiện đại, sở hữu cabin mũi và chân vịt mũi, chiều dài tới 100m, dung tích tới 5.000 GT, được miễn trừ bắt buộc lai dắt và hoa tiêu khi ra vào cảng. Theo ông Dũng, bước đi này giúp các doanh nghiệp tự tin nâng sức chở của tàu gom hàng từ mức dưới 250 TEU hiện nay lên thẳng 600 TEU, tức tăng 150% năng lực vận tải trên mỗi chuyến đi, giúp cắt giảm sâu chi phí và khí thải mà vẫn bảo đảm tuyệt đối an toàn kỹ thuật.
Song song đó, Nhà nước cần sớm ban hành các chính sách ưu đãi đột phá về thuế, phí, lệ phí, tín dụng cũng như chính sách giao mặt nước, khu vực biển để thu hút các nhà đầu tư chiến lược xây dựng đội tàu container nội địa hiệu suất cao. Giải pháp miễn phí sử dụng hạ tầng cảng biển đối với lượng hàng container giao nhận bằng đường thủy và đường biển cũng sẽ là đòn bẩy kinh tế trực tiếp, kích thích chủ hàng chuyển hướng mạnh mẽ từ đường bộ sang đường thủy.
“Cuối cùng, việc duy tu luồng lạch, phao tiêu kết hợp cải tạo tĩnh không các mố cầu cũ như cầu Bình, cầu An Thái hay cầu Hồ sẽ giúp kéo dài thời gian vận hành trong ngày của tàu thủy, cho phép xếp thêm hàng trên boong mà không lo va chạm tĩnh không. Việc quy hoạch các bến cảng mới tại Lạch Huyện và Nam Đồ Sơn trong tương lai cũng cần tính riêng không gian cho phương tiện thủy nội địa với khả năng tiếp nhận tàu lên tới 5.000 DWT thay vì giới hạn 3.000 DWT như hiện nay”, ông Dũng nhận định.
Nhìn chung, ông Trần Tiến Dũng cho rằng, việc “kiến tạo không gian phát triển mới cho logistics đồng bằng sông Hồng” không thể chỉ dựa vào những con đường cao tốc trên bộ. Khi rào cản thể chế được tháo gỡ, dòng chảy logistics trên sông, trên biển sẽ thực sự bứt phá, trả lại sự cân bằng cho hệ thống giao thông, kéo giảm chi phí cho nền kinh tế và nâng tầm vị thế đồng bằng sông Hồng thành trung tâm kết nối logistics hàng đầu khu vực.
