Căng thẳng thương mại, nhu cầu nội địa yếu và chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn đang thúc đẩy nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư ra nước ngoài.
Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã luôn là trụ cột quan trọng của nền kinh tế Trung Quốc kể từ khi mở cửa, thu hút hàng nghìn tỷ USD và góp phần thúc đẩy sự trỗi dậy của quốc gia này với tư cách là "công xưởng của thế giới".
Tuy nhiên, trong hai thập kỷ qua, đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (ODI) đã mở rộng nhanh chóng, biến Trung Quốc trở thành một nhà xuất khẩu vốn lớn trên toàn cầu.
Ngày nay, dòng vốn đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc đã vượt xa dòng vốn chảy vào. Trong những năm gần đây, quốc gia này liên tục nằm trong nhóm ba nhà đầu tư lớn nhất toàn cầu.
Đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc đã tăng trưởng ổn định trong những năm gần đây, tăng 8,4% so với cùng kỳ năm trước, đạt 192,2 tỷ USD vào năm 2024. Khi tăng trưởng trong nước chậm lại và môi trường thương mại trở nên bất ổn hơn, các doanh nghiệp Trung Quốc đã đẩy mạnh ODI tiến sát mức kỷ lục từng ghi nhận vào năm 2016.
Theo báo cáo tháng 6/2025 của Moody’s Ratings, xu hướng này có khả năng sẽ tiếp tục trong vài năm tới khi các công ty tìm cách đa dạng hóa nguồn thu trong bối cảnh nhu cầu nội địa yếu và các cuộc chiến giá cả gay gắt ở trong nước.
Theo các nhà phân tích, đầu tư của Trung Quốc có xu hướng nhắm vào các thị trường mới nổi trong bối cảnh thương mại đầy biến động. Chẳng hạn, đầu tư của Trung Quốc vào Đông Nam Á đã tăng vọt 36,8% trong năm 2024, chủ yếu tập trung vào lĩnh vực sản xuất – theo bản tin thống kê mới nhất của chính phủ. Điều này giúp các doanh nghiệp khai thác thị trường nội địa đang phát triển của khu vực và phòng ngừa những "cơn gió ngược" từ cuộc thương chiến Mỹ - Trung.
Bắc Kinh đã phát tín hiệu sẽ duy trì trọng tâm hướng ngoại này. Tại Hội nghị Trung ương 4 vào tháng 10/2025, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đã cam kết bảo vệ hệ thống thương mại đa phương và mở rộng hợp tác đầu tư hai chiều, củng cố ODI như một ưu tiên chiến lược song hành với việc thu hút FDI.
Trong những năm đầu của Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI), Trung Quốc chủ yếu đầu tư vào các dự án cơ sở hạ tầng riêng lẻ như cầu đường và đường cao tốc, thường do các doanh nghiệp Nhà nước dẫn dắt nhằm xây dựng các liên kết thương mại. Gần đây, trọng tâm đã dần chuyển sang quá trình "địa phương hóa" trong các lĩnh vực có giá trị cao hơn như năng lượng xanh và viễn thông.
Hiện nay, các khoản đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc thường áp dụng mô hình "chuyển dịch chuỗi", trong đó các doanh nghiệp thượng nguồn và hạ nguồn cùng di dời để thiết lập các cụm công nghiệp hoàn chỉnh tại quốc gia sở tại, theo phân tích của các chuyên gia Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC) trong báo cáo cuối tháng 12.
Ngoài hạ tầng, các công ty Trung Quốc đang chú trọng nhiều hơn đến chuyển giao công nghệ, năng lực quản lý và các tiêu chuẩn kỹ thuật.
Các nhà nghiên cứu của ngân hàng trung ương Trung Quốc cho biết cách tiếp cận này giúp các nước sở tại xây dựng năng lực công nghiệp, đồng thời cho phép doanh nghiệp Trung Quốc thâm nhập sâu vào thị trường địa phương. Ví dụ, Huawei đào tạo hàng chục nghìn chuyên gia viễn thông địa phương khắp châu Phi mỗi năm.
Sự chuyển dịch này cũng có thể thấy rõ ở các thị trường phát triển. Đầu tư xanh của Trung Quốc tại châu Âu, xây dựng các cơ sở mới chiếm phần lớn dòng vốn vào khu vực này năm 2024, đặc biệt là trong lĩnh vực xe điện (EV), theo báo cáo tháng 5 của Rhodium Group và Merics.
Mặc dù sự hiện diện này giúp Trung Quốc giữ vững vị thế tại châu Âu, nhưng nó cũng vấp phải sự giám sát ngày càng chặt chẽ từ các cơ quan quản lý và đối thủ cạnh tranh.
Tuy nhiên, báo cáo lưu ý rằng việc ban đầu vẫn phụ thuộc vào nguồn lực và lao động nước ngoài thay vì nguồn cung nội địa có thể phản ánh những thách thức chung của ngành; mức độ địa phương hóa có khả năng sẽ sâu sắc hơn khi các cơ sở sản xuất đi vào vận hành ổn định.
Trên thực tế, ngày càng có nhiều công ty Trung Quốc thực hiện đầu tư thông qua đồng NDT. Một sách trắng gần đây của ngân hàng trung ương cho thấy 27,1% doanh nghiệp nội địa vươn tầm toàn cầu được khảo sát đã sử dụng đồng NDT cho ít nhất một nửa số vốn ODI của họ trong năm 2024, tăng 2,2 điểm phần trăm so với năm trước.
Gần 67% doanh nghiệp được hỏi cho biết họ có ý định tăng cường sử dụng đồng NDT trong các dự án đầu tư ở nước ngoài, mức cao nhất được ghi nhận trong những năm gần đây.
Các chuyên gia PBOC nhận định điều này đang thúc đẩy các tổ chức tài chính trong nước đẩy nhanh quá trình quốc tế hóa hoạt động, thông qua nâng cấp sản phẩm, hệ thống định giá rủi ro toàn cầu và hệ thống tuân thủ phức tạp hơn.
Ví dụ, các bên cho vay lớn như Bank of China cung cấp tài trợ bằng cả đồng NDT và ngoại tệ, cũng như thanh toán xuyên biên giới và tài trợ thương mại cho các dự án lớn tại Đông Nam Á, châu Âu và châu Phi, giúp doanh nghiệp triển khai vốn ra nước ngoài hiệu quả hơn.
Để quốc tế hóa sâu hơn các tổ chức tài chính, các nhà nghiên cứu của PBOC khuyến nghị thực hiện các bước bao gồm tăng cường đổi mới sáng tạo và phối hợp quản lý xuyên biên giới chặt chẽ hơn, đặt nền móng cho quá trình chuyển đổi của Trung Quốc từ một nhà xuất khẩu vốn lớn thành một nhà đầu tư chất lượng cao hàng đầu.
