Thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tái cấu trúc nguồn hàng, gia tăng chất lượng và khẳng định sức hút với nhà đầu tư toàn cầu.
Khoảng trống doanh nghiệp công nghệ
Việc gia tăng số lượng doanh nghiệp niêm yết chất lượng trên thị trường chứng khoán đang được nhìn nhận là yếu tố then chốt để phát triển thị trường vốn Việt Nam theo hướng bền vững. Không chỉ giúp doanh nghiệp huy động nguồn vốn dài hạn, việc niêm yết còn góp phần nâng cao uy tín thương hiệu và cải thiện tính minh bạch thông qua các chuẩn mực quản trị hiện đại.
Tuy nhiên, thống kê cho thấy quy mô “hàng hóa” trên thị trường chứng khoán vẫn còn rất khiêm tốn. Trong hơn 1,1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động hiện nay, chỉ khoảng 1.600 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch, tương đương 0,14%. Con số này phản ánh khoảng cách lớn giữa thị trường vốn và quy mô thực của nền kinh tế.
Đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang tiến gần tới mục tiêu nâng hạng thị trường, kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt về chất lượng và quy mô, cũng như đón dòng vốn ngoại mạnh mẽ khi các điều kiện nền tảng được cải thiện.
Có ý kiến cho rằng một trong những điểm nghẽn trong việc thu hút dòng vốn ngoại nằm ở sự thiếu hụt các doanh nghiệp thuộc nhóm ngành mới, đặc biệt là công nghệ. Việt Nam đang có nền kinh tế số phát triển nhanh, song số lượng doanh nghiệp công nghệ niêm yết còn rất ít, trong khi đây lại là nhóm ngành được các quỹ ngoại quan tâm khi phân bổ vốn dài hạn.
Về vấn đề này, ông Lưu Chí Kháng, chuyên gia tại CTCK Kiến Thiết lý giải dù thuộc nhóm quốc gia có tốc độ phát triển kinh tế số nhanh trong khu vực, các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam vẫn gặp nhiều rào cản khi tiếp cận thị trường chứng khoán.
Thứ nhất, quy định yêu cầu doanh nghiệp phải có lãi trong hai năm liên tiếp và không có lỗ lũy kế, trong khi đặc thù của doanh nghiệp công nghệ, vốn thường chấp nhận thua lỗ trong giai đoạn đầu để mở rộng thị phần.
Thứ hai, khoảng cách định giá là một trở ngại lớn. Trong khi P/E trung bình của thị trường Việt Nam chỉ khoảng 13-15 lần, các doanh nghiệp công nghệ thường kỳ vọng mức định giá trên 50 lần, dẫn đến tâm lý e ngại bị “định giá rẻ” khi niêm yết trong nước.
Thứ ba, khẩu vị huy động vốn của doanh nghiệp công nghệ vẫn nghiêng về các quỹ đầu tư mạo hiểm, do quy trình linh hoạt hơn so với thị trường đại chúng.
Thứ tư, yêu cầu minh bạch thông tin và cấu trúc cổ đông phức tạp cũng khiến nhiều doanh nghiệp lo ngại rủi ro lộ bí mật kinh doanh.
Việc thiếu vắng các doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn khiến thị trường mất đi động lực tăng trưởng dẫn dắt, đồng thời bỏ lỡ dòng vốn chuyên biệt dành cho lĩnh vực đổi mới sáng tạo.
Tạo “cú hích” cho giai đoạn tăng trưởng mới
Các chuyên gia cho rằng để mở rộng “hàng hoá” chất lượng, thu hút mạnh mẽ dòng vốn ngoại và nâng tầm thị trường vốn, thị trường chứng khoán Việt Nam cần sự cải cách mạnh mẽ, đồng bộ.
Ông Lưu Chí Kháng cho rằng trọng tâm trước hết là điều chỉnh khung pháp lý theo hướng linh hoạt hơn, đặc biệt với nhóm doanh nghiệp công nghệ, đồng thời thúc đẩy áp dụng chuẩn mực IFRS để tiệm cận thông lệ quốc tế. Song song đó, cần triển khai các chính sách ưu đãi thuế và đơn giản hóa thủ tục cho hoạt động IPO.
Việc đẩy mạnh cổ phần hóa các tập đoàn nhà nước quy mô lớn cũng sẽ tạo ra những “hàng hóa” chất lượng cao, đủ sức hấp dẫn các định chế tài chính toàn cầu. Ngoài ra, phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp và nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài sẽ góp phần đa dạng hóa kênh dẫn vốn và cải thiện môi trường đầu tư.
Ở góc độ nhà đầu tư tổ chức, bà Nguyễn Thị Hằng Nga, CFA, Tổng Giám đốc VCBF cho biết các quỹ ngoại đặt ra tiêu chuẩn rất cao khi lựa chọn doanh nghiệp, như chất lượng tăng trưởng, tầm nhìn chiến lược, tính chính trực của đội ngũ quản lý, sự vững chắc tài chính, quy mô vốn hóa, tỷ lệ free float, room ngoại, minh bạch thông tin và tiêu chuẩn ESG...
Theo bà Nga, để thu hút dòng vốn này, điều kiện tiên quyết là phải mở rộng và nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường, đồng thời đa dạng hóa ngành nghề nhằm duy trì và gia tăng tỷ trọng của Việt Nam trong các chỉ số thị trường mới nổi.
“Chính phủ nên khuyến khích hoạt động IPO thông qua ưu đãi thuế, tái khởi động cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, đồng thời nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài để mở cửa mạnh hơn cho nhà đầu tư quốc tế”, bà Nga đề xuất.
