Nâng tầm doanh nghiệp trong chuỗi giá trị toàn cầu

Diễn đàn Doanh nghiệp đã có cuộc trao đổi với ông Andrew Goledzinowski AM, Nhà sáng lập AJG Advisory, cựu Đại sứ Australia tại Việt Nam, để làm rõ hơn bức tranh này cũng như vai trò của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) trong việc kết nối, hỗ trợ doanh nghiệp.

- Ông đánh giá thế nào về việc chuyển đổi kinh tế của Việt Nam trong thời gian qua, đặc biệt là vai trò kết nối kinh doanh của VCCI trong quá trình này?

Trong ba thập kỷ qua, sự chuyển đổi kinh tế của Việt Nam là một trong những câu chuyện nổi bật nhất châu Á. Sự chú ý thường tập trung vào chính sách của Chính phủ, dòng vốn đầu tư nước ngoài và quá trình tự do hóa thương mại. Tuy nhiên, để chuyển đổi kinh tế thành công, một quốc gia cần những thiết chế hiệu quả có khả năng kết nối lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các đối tác quốc tế. Tôi cho rằng VCCI đã thực hiện rất tốt vai trò đó.

Một trong những lý do Việt Nam ngày càng thu hút sự quan tâm của cộng đồng kinh doanh quốc tế là các nhà đầu tư tìm thấy một đối tác đáng tin cậy, có khả năng truyền tải rõ ràng định hướng phát triển, cơ hội đầu tư và những ưu tiên chính sách của Việt Nam.

VCCI đã trở thành một mắt xích quan trọng trong quá trình này.
Tại nhiều quốc gia, khoảng cách giữa cơ quan hoạch định chính sách và cộng đồng doanh nghiệp vẫn là một vấn đề đáng kể. VCCI có vị trí đặc biệt bởi tổ chức này thấu hiểu cả hai phía. VCCI có thể chuyển tải những khó khăn, kiến nghị của doanh nghiệp tới cơ quan quản lý, đồng thời giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn mục tiêu và định hướng đằng sau các chương trình cải cách của Chính phủ.

Khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đối với hoạt động hợp tác quốc tế cũng thay đổi. Nhà đầu tư không còn chỉ tìm kiếm những địa điểm sản xuất có chi phí thấp, mà ngày càng quan tâm đến hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực có kỹ năng, thể chế đáng tin cậy và khả năng xây dựng quan hệ đối tác dài hạn.

Điều đó khiến vai trò của VCCI trở nên quan trọng hơn. Bên cạnh xúc tiến thương mại và đầu tư, VCCI có thể góp phần định vị Việt Nam như một điểm đến của sản xuất công nghệ cao, chuyển đổi số, tăng trưởng xanh và đổi mới công nghệ.

Theo tôi, đóng góp lớn nhất của VCCI là tạo dựng niềm tin. Hoạt động kinh doanh quốc tế phụ thuộc vào niềm tin, các mối quan hệ và sự thấu hiểu lẫn nhau. VCCI đã góp phần xây dựng những kết nối đó. Vai trò này sẽ ngày càng có ý nghĩa khi Việt Nam hướng tới những khâu có giá trị cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.

- Khi Việt Nam tìm cách chuyển từ vị trí tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu sang những hoạt động tạo ra giá trị cao hơn, cơ hội nào dành cho các doanh nghiệp với sự hỗ trợ của VCCI, thưa ông?

Tại nhiều quốc gia, chức năng đại diện lợi ích doanh nghiệp và chức năng hỗ trợ thực thi chính sách kinh tế của Chính phủ thường được giao cho những tổ chức riêng biệt. Điểm đáng chú ý ở VCCI là khả năng hoạt động hiệu quả trong cả hai lĩnh vực này. Điều này giúp VCCI hỗ trợ các doanh nghiệp khai thác cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do (FTA).

Việt Nam đã tham gia mạng lưới các FTA chất lượng cao và có phạm vi rộng, trong đó có CPTPP, EVFTA, RCEP và UKVFTA. Những hiệp định này mở ra cơ hội tiếp cận nhiều thị trường lớn, có yêu cầu cao trên thế giới. Tuy nhiên, lợi ích lớn nhất sẽ không chỉ thuộc về những doanh nghiệp xuất khẩu được nhiều hàng hóa hơn, mà còn thuộc về những doanh nghiệp nâng cấp được năng lực của mình.

Điều này đặc biệt quan trọng khi Việt Nam tìm cách chuyển từ vị trí tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu sang những hoạt động tạo ra giá trị cao hơn, như thiết kế, đổi mới sáng tạo, phát triển thương hiệu, cung cấp dịch vụ và ứng dụng công nghệ. VCCI có thể giúp doanh nghiệp không chỉ hiểu các quy định pháp lý trong từng hiệp định mà còn nhận diện những cơ hội chiến lược phía sau các cam kết đó.

- Khi tư vấn cho các tập đoàn quốc tế, ông thấy họ quan tâm nhất đến những rào cản thể chế nào? VCCI nên tăng cường cơ chế tham vấn chính sách ra sao để tháo gỡ rào cản này?

Điều đáng mừng là nhiều nhà đầu tư quốc tế ngày càng có đánh giá tích cực về triển vọng của Việt Nam. Các doanh nghiệp lớn nhìn nhận Việt Nam có nền kinh tế năng động, vị trí chiến lược thuận lợi, lực lượng lao động có tiềm năng và vai trò ngày càng tăng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, một số mối quan ngại vẫn thường xuyên được nhắc đến. Thứ nhất là tính ổn định và khả năng dự đoán của môi trường pháp lý. Doanh nghiệp hiểu rằng luật pháp và quy định có thể thay đổi theo thời gian. Điều họ cần là sự rõ ràng, nhất quán và niềm tin rằng những thay đổi sẽ được triển khai một cách minh bạch. Thứ hai là thủ tục hành chính. Doanh nghiệp quốc tế coi trọng tốc độ và hiệu quả. Sự chậm trễ trong phê duyệt, tình trạng chồng chéo về trách nhiệm hoặc những cách hiểu khác nhau trong quá trình thực thi có thể làm gia tăng chi phí và suy giảm năng lực cạnh tranh. Thứ ba là sự phối hợp giữa các cơ quan.

Trước những vấn đề nói trên, VCCI nên tăng cường các cơ chế tham vấn kịp thời, có khả năng nhận diện những vấn đề mới phát sinh trước khi chúng trở thành rào cản lớn đối với hoạt động kinh doanh. Đối thoại cần được thực hiện thường xuyên hơn giữa doanh nghiệp trong nước, nhà đầu tư nước ngoài và cơ quan hoạch định chính sách, giúp đẩy nhanh quá trình giải quyết vướng mắc.

Bên cạnh đó, VCCI có thể đóng vai trò lớn hơn trong thúc đẩy cải cách quy định dựa trên bằng chứng, xác định những lĩnh vực mà việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, số hóa quy trình và tăng cường tính minh bạch có thể mang lại lợi ích kinh tế rõ ràng, đo lường được.

- Trân trọng cảm ơn ông!