Sự bất định vô cùng lớn của tình hình thế giới đòi hỏi doanh nghiệp logistics phải xây dựng năng lực thích ứng rất mạnh và linh hoạt.
Các doanh nghiệp logistics đang phải hoạt động trong một giai đoạn đầy biến động lớn. Thảo luận tại diễn đàn “Quản trị pháp lý doanh nghiệp TP HCM 2026 lĩnh vực logistics” do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) và Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) tổ chức tại TP HCM, ông Nguyễn Duy Hưng, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Logistics Đồng Nai, nhận định giai đoạn hiện nay là giai đoạn “quản lý sự bất định”. Ông Nguyễn Duy Hưng đánh giá thời kỳ này có mức độ bất định thậm chí còn vượt trội so với thời COVID-19.
Biến động năng lượng, rủi ro đứt gãy các tuyến đường biển quốc tế cũng gia tăng sức ép lên doanh nghiệp. Nguy cơ ách tắc thường trực các eo biển huyết mạnh như Bab-el-Mandeb hay Hormuz ảnh hưởng mạnh đến lộ trình vận chuyển. Tình huống này buộc doanh nghiệp phải dự phòng phương án đi vòng qua mũi Hảo Vọng. Quãng đường kéo dài làm tăng thời gian di chuyển, kéo theo sự gia tăng chi phí vận hành cho dòng hàng hóa xuất khẩu.
Tình hình này đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng năng lực thích ứng rất mạnh và linh hoạt trước những nguy cơ từ thị trường quốc tế.
Các doanh nghiệp logistics tại Việt Nam đang bộc lộ nhiều điểm yếu cố hữu khiến việc thích ứng với biến động thị trường gặp trở ngại. Sự suy yếu này diễn ra đồng thời ở cả khía cạnh nguồn lực bên trong lẫn công nghệ vận hành.
Sự thiếu hụt nguồn vốn đầu tư và nhân sự chuyên môn chất lượng cao là trở ngại trực tiếp của các đơn vị quy mô nhỏ. Ông Nguyễn Duy Hưng chỉ ra các vướng mắc của doanh nghiệp nhỏ trong hệ thống là nguồn vốn đầu tư và nguồn nhân lực còn hạn chế. Trong hoàn cảnh tài chính eo hẹp, các doanh nghiệp khó có thể trang bị những công nghệ hiện đại, đắt tiền. Ngoài ra, dữ liệu của doanh nghiệp còn phân tán, việc khai thác thông tin gặp nhiều hạn chế. Sự bất đồng bộ về năng lực vận hành giữa các mắt xích làm suy giảm hiệu quả của cả chuỗi dịch vụ.
Công nghệ hiện tại trong các doanh nghiệp logistics nhỏ và vừa chỉ phục vụ nhu cầu cục bộ. Ông Nguyễn Duy Hưng nhận thấy sự tích hợp và kết nối giữa các hệ thống quản lý định vị GPS, phần mềm quản lý vận tải TMS của doanh nghiệp vận tải hay hệ thống quản lý kho bãi WMS của doanh nghiệp kho bãi vẫn còn rời rạc. Sự liên kết dữ liệu này chưa thực hiện được toàn phần, mới chỉ dừng lại ở từng phần. Việc hoạt động riêng lẻ tạo ra sự đứt gãy luồng thông tin giữa doanh nghiệp vận chuyển và doanh nghiệp kho bãi.
Tuy nhiên, từ góc nhìn của ông Ngô Khắc Lễ, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), Hòa giải viên Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC), Phó Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), vướng mắc của doanh nghiệp hiện nay còn thuộc về tư duy và suy nghĩ của nhà quản lý thay vì nằm ở khía cạnh phần mềm hay công nghệ. Nhiều nhà lãnh đạo vẫn giữ thói quen sử dụng chứng từ giấy truyền thống vì lòng tin. Họ chậm trễ trong việc tiếp cận các mô hình giao dịch điện tử hoàn toàn. Sự thiếu quyết đoán trong thay đổi tư duy làm chậm tiến trình tối ưu hóa bộ máy của doanh nghiệp.
Trước khi đầu tư tiền của vào công nghệ, doanh nghiệp cần định hình lại nhận thức quản lý rủi ro. Ông Ngô Khắc Lễ đề xuất doanh nghiệp phải tập trung vào khả năng tự chống chịu và khả năng dự báo của chính mình trước khi áp dụng phần mềm. Doanh nghiệp cần chủ động tính toán các biến động của thị trường toàn cầu để lập kế hoạch dài hạn. Ông Ngô Khắc Lễ nhấn mạnh việc dự báo tình hình thế giới để tính toán phương án đi vòng qua nước khác khi tuyến đường cũ bị khóa chưa cần nhiều tiền nhưng đòi hỏi nhiều tư duy.
Nhà điều hành cần thay đổi vị thế của doanh nghiệp trong chuỗi liên kết. Ông Ngô Khắc Lễ khuyến nghị doanh nghiệp logistics phải đảm nhận vai trò là “kiến trúc sư của vận tải”. Vai trò này yêu cầu doanh nghiệp chủ động tư vấn phương án vận chuyển hiệu quả, lựa chọn tuyến đường an toàn, đồng thời bảo vệ sức chịu đựng của chủ hàng xuất khẩu. Sự dự phòng rủi ro cần được chuẩn bị một cách kỹ lưỡng. Ông Nguyễn Duy Hưng đề xuất doanh nghiệp phải xây dựng sẵn sàng 5 phương án dự phòng thay vì 3 phương án để quản trị sự thay đổi và giảm thiểu rủi ro ách tắc.
Để giảm bớt gánh nặng chi phí đầu tư công nghệ ban đầu, doanh nghiệp cần khai thác tối đa nguồn lực hỗ trợ từ các tổ chức nghề nghiệp. Ông Nguyễn Đức Bình, Tổng Thư ký VLA, khuyến nghị doanh nghiệp hội viên khai thác các thông tin cước phí và định tuyến biển được cung cấp miễn phí trên website vla.com.vn nhờ thỏa thuận hợp tác vừa ký kết giữa VLA và Liên đoàn Quốc tế các Hiệp hội Giao nhận Vận tải (FIATA). Đây là nguồn dữ liệu thời gian thực có giá trị cao, giúp doanh nghiệp cập nhật biến động thị trường nhanh chóng.
Đồng thời, việc ứng dụng các công cụ hỗ trợ phân tích chi phí quốc tế là giải pháp thiết thực. Ông Nguyễn Đức Bình đề xuất các công ty dịch vụ giao nhận vận chuyển (forwarder) và công ty vận tải sử dụng các chương trình hỗ trợ tính toán chi phí và gợi ý tuyến đường tối ưu theo thời gian thực, ví dụ như hệ thống Freightos của Anh. Công cụ này cung cấp các bảng biểu trực quan để người chủ doanh nghiệp tự đưa ra quyết định kinh doanh phù hợp.
Trước sức ép khắc nghiệt của chi phí và nguy cơ ách tắc eo biển toàn cầu, các doanh nghiệp logistics không thể tiếp tục vận hành theo lối mòn cũ. Khi nguồn lực tài chính không đủ lớn để đầu tư các hệ thống công nghệ đồ sộ, việc chủ động thay đổi tư duy quản trị rủi ro và bắt tay liên kết dữ liệu chuỗi chính là giải pháp thực tế nhất. Những bước đi liên kết chặt chẽ về mặt thông tin này sẽ trở thành chiếc phao cứu sinh bền vững, giúp bảo vệ sức tự chống chịu của các doanh nghiệp vận tải nhỏ Việt Nam vượt qua giai đoạn bất định.
.jpeg "Cuộc chuyển mình của ngành logistics")