Từ làm việc 4 ngày/tuần ở Philippines cho đến lệnh cấm điều hòa ở Bangladesh, nhiều quốc gia đang nỗ lực thay đổi thói quen tiêu dùng năng lượng ở mức độ chưa từng thấy kể từ 1973.
Kể từ khi xung đột Mỹ-Israel với Iran nổ ra khiến Eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa hoàn toàn, giá dầu đã tăng vọt. Wood Mackenzie cảnh báo giá dầu có thể lên 200 USD/thùng không phải là kịch bản ngoài tầm với. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã gọi đây là cú sốc nguồn cung lớn nhất lịch sử thị trường dầu mỏ.
Thực tế đó đang buộc nhiều quốc gia phải áp dụng hàng loạt biện pháp hạn chế tiêu thụ xăng dầu, chuyển mạnh sang năng lượng tái tạo, xe điện, vật liệu xanh. Có thể nói đây là đợt can thiệp quy mô nhất kể từ thập niên 1970.
Châu Á là nơi chịu tác động mạnh nhất do phụ thuộc sâu vào dầu mỏ Trung Đông. Khoảng 80% lượng dầu nhập khẩu của châu Á đi qua Eo biển Hormuz Time, trong đó Nhật Bản nhập tới 90%, Hàn Quốc 70% lượng dầu từ khu vực này.
Phản ứng của các chính phủ diễn ra theo nhiều hướng khác nhau, phản ánh mức độ dự trữ và khả năng hấp thụ kinh tế của từng nước.
Sri Lanka vừa triển khai tuần làm việc 4 ngày cho các cơ quan Nhà nước, đồng thời áp dụng hệ thống mã QR để phân phối xăng dầu có kiểm soát. Bangladesh cấm dùng điều hòa để làm mát dưới 25°C và đóng cửa đại học. Pakistan đóng cửa trường học hai tuần. Myanmar áp lịch xe cộ chạy xen kẽ ngày chẵn-lẻ.
Tại Thái Lan, Thủ tướng nước này yêu cầu viên chức đi cầu thang bộ, mặc áo ngắn tay thay vì vest, và làm việc từ xa. Các MC truyền hình cởi áo khoác trên sóng trực tiếp để kêu gọi người dân hạ nhiệt độ điều hòa. Philippines áp dụng tuần 4 ngày cho một số cơ quan Nhà nước và yêu cầu viên chức tắt máy tính trong giờ nghỉ trưa.
Biện pháp thị trường cũng đóng vai trò quan trọng. Hàn Quốc áp giá trần xăng dầu lần đầu tiên trong gần 30 năm, Nhật Bản bắt đầu xả kho dự trữ chiến lược - được xây dựng từ bài học khủng hoảng 1973. Thái Lan ban lệnh tạm ngừng xuất khẩu dầu để bảo vệ dự trữ trong nước, gián tiếp khiến gần 1/3 trạm xăng ở Campuchia phải đóng cửa vì thiếu nguồn hàng.
Về hình thức, các biện pháp hiện tại gợi nhớ đến thời Tổng thống Mỹ Jimmy Carter phải mặc áo len thô trên truyền hình để vận động người Mỹ vặn nhỏ lò sưởi để tiết kiệm nhiên liệu.
Nhưng bối cảnh kinh tế đã thay đổi đáng kể: xe hơi và máy móc hiệu quả hơn nhiều, nguồn năng lượng tái tạo đa dạng hơn, và kho dự trữ chiến lược của nhiều nước lớn ở mức cao hơn. Ngày 11/3, 32 nước thành viên IEA đồng thuận xả 400 triệu thùng từ kho dự trữ khẩn cấp— một phản ứng phối hợp chưa có tiền lệ ở quy mô này.
IEA khuyến nghị các quốc gia giảm tốc độ giới hạn trên đường cao tốc 10 km/h, thúc đẩy đi chung xe và làm việc từ xa bởi giao thông chiếm 45% lượng tiêu thụ dầu toàn cầu.
Trong bức tranh chung đó, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 14-KL/TW ngày 20/3/2026 về bảo đảm nguồn cung, giá nhiên liệu ổn định trong tình hình mới. Đây là những chỉ đạo rất quan trọng trong bối cảnh tình hình nguồn cung, giá xăng dầu biến động phức tạp bởi tình hình chiến sự tại Trung Đông và các khu vực trên thế giới nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, bảo đảm nguồn cung xăng dầu cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng của nhân dân.
Trước đó, Chính phủ ban hành Nghị quyết 36/NQ-CP vào ngày 6/3 cho phép điều chỉnh giá xăng linh hoạt hơn ngoài chu kỳ tuần thường lệ, và theo sau đó là Nghị định 72/2026 ngày 9/3 cắt giảm thuế nhập khẩu MFN nhiều loại nhiên liệu về 0%, có hiệu lực đến hết tháng 4/2026.
Một điểm sáng là năng lượng mặt trời - với sản lượng 25,9 TWh - được ước tính có thể giúp Việt Nam giảm nhập khẩu than và khí đốt trị giá gần 600 triệu USD nếu giá nhiên liệu duy trì ở mức cao trong một năm, dù hệ thống lưới điện hiện vẫn chưa tận dụng hết công suất tái tạo sẵn có.
Để góp phần giảm bớt khó khăn trước mắt, nhiều chuyên gia cho rằng, mỗi người dân, doanh nghiệp cần nâng cao ý thức, trách nhiệm để góp phần tiết kiệm năng lượng trong bối cảnh hiện nay, như người dân chuyển sang sử dụng các phương tiện công cộng, xe điện; doanh nghiệp đẩy mạnh sử dụng vật liệu xanh...
